DYAB Cebu's Sports Updates

Arangkada of Leo Lastimosa for January 18, 2008

2008-01-17T16:56:00.001+08:00

PAHIMUS NI SENYOR

Kon nakahigayon ka nag duaw sa Basilica del Sto. Niño, di lunlon nga pagbalaan ni Sr. Sto. Niño ang imong masaksihan. May mga nagpahimus sab sa kahigayonan nga nagbaha ang kaliboan, kon di man minilyon, ka mga deboto gikan sa nagkalainlaing kalungsuran sa Sugbo, sa kasilinganang mga lalawigan sa nasud ug bisan sa nagkalainlaing kanasuran sa kalibotan. Ang Fiesta Señor alang nila di lang kahigayonan sa pagbalaan sa milagrusong bata. Kon dili pagtilok sab sa tanang kahigayonan sa pagpanguwarta.

Ang mga mapahimuslanon nga akong nakit-an di dagkong mga opisyal sa kagamhanan. Ni dagkong mga magpapatigayon. Kasarangan silang mga molupyo. Kasagaran gani nila mga kabos. Nga sa kadaghan ug kadinalian tingali sa ilang mga panginahanglan ug sa kaburong nga nakahikaw nila sa katakos paglantaw lapas sa tumoy sa ilang ilong, napugos lang pagkabayo sa panagsa ra, mahimo ganing tinuig, nga kahigayonan sa pagkita og mas dako.

-o0o-

Sa di pa kang kasud sa ganghaan sa Basilica, maglumba pagsugat nimo ang mga manindahay og kandila ug medalyon ni Sr. Sto. Niño:

· Kon makauna ang manindahay og kandila, di pa gani kang kayango kon mopalit ba iphan na og kandila, kasagaran kawhaan ka tag-P1 nga daot kaayong kandila, ug kon malipat kag kadiyot kay nalinga sa pagtan-aw sa ubang mga deboto nga nagsayaw nag Sinulog pagpangilaba sa Senyor nga panalipdan ang mga sakop sa ilang pamilya, ingnan ka na lang nga nadagkotan ug naupos nang mga kandila ug mahimo bang mobayad na lag P20?; samtang

· Kon naunhan kag sugat sa mamaligyaay og medalyon ug mobalibad, pakonsiyensiyahon dayon ka (pinaagi sa pangutana: Makaako ba diay kag balibad ni Sr. Sto. Niño?), apan kon wa dayon kapanagang ug nataoran gyod og medalyon, di na ka lung-an og paningil, apilan pa gani og balikas, hangtod nga mobayad.

-o0o-

Apan wa mahasol ang mga deboto sa pinadaylang nga pagpahimus. Mahimong lunsay gyod ang ilang pagbalaan ni Sr. Sto. Niño nga andam silang mopaundayon sa tanang moabag sa ilang debosyon. O mahimo sang nahibawo nga gipahimuslan na sila apan, human nakasaksi sa mas makauuwaw nga pagpapahimus sa gahom ug pagpaburot sa katungdanan sa labing taas nga mga ang-ang sa kagamhanan, nipili paghatag sa mga tinuod gyong nagkinahanglan.

Gawas pa, ang ilang pamentaha sa baratuhong mga kandila ug mga medalyon wa ra sa kumingking sa way pupanagana nga paggamit sa Fiesta Señor sa dagkong mga magpapatigayon pagpaburot sa ilang ginansiya ug sa dagkong mga politiko pagpalambo sa ilang mga ambisyon. Labaw sa tanan, si Sr. Sto. Niño maoy labing nakaila sa mga nagsayaw ug nagsangpit sa iyang ngan----kansang mga kasingkasing ang nagpitik sa lunsay nga pagtuo ug kansang mga kasingkasing ang naghigwaos sa hakog nga katuyoan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 17, 2008

2008-01-16T16:24:00.001+08:00

TINUOD NGA NAGBALAAN

Tungod sa kasadya ug kamabulukon sa tinuig nga kapiyestahan ni Senor Sto. Nino sa Dakbayan sa Sugbo, madanihon kaayo ang tentasyon pagpalabay sa kahigayonan pagsuhid unsay tinuod nga nahitabo sa Sugbo human niabot silang Miguel Lopez de Legazpi niadtong 1565, upat ka dekada human napukan si Ferdinand Magellan sa puwersa ni Lapulapu sa kabaybayonan sa Mactan.

Masabot nganong ang gipahimug-atan pag-ayo sa kaparian mao ang pagkakaplag sud sa usa sa mga bay nga nasunog sa milagrusong imahen ni Sr. Sto. Nino, nga gituohang mao ang samang imahen nga gigasa ni Magellan ngadto ni Amihan, asawa ni Humabon, human nabunyagan isip Juana 44 ka tuig nang nilabay. Apan lisod sabton nganong nagdumili ta pagsubay sa tinuorayng kahimtang sa Sugbo sa pagpanung nilang Legazpi.

-o0o-

Si Antonio Pigafetta, ang magsusuwat sa pundok ni Magellan, niangkon nga sa ilang pagdunggo sa Sugbo ang mga molupyo nagbalaan na sa ilang mga anito pinaagi sa pagsayaw sa Sinulog. May sukaranan ang pagtuo nga bisan nabunyagan na isip Kristiyanos ang 800 ka mga sakop ni Humabon nibalik ra gihapon sila sa pagano nga kalihokan human namatay si Magellan ug nanglayas silang Pigafetta ug ang nabuhi nga mga sundawo.

Di makiangayon ang paghulagway ni Legazpi (sa iyang suwat ngadto sa Hari sa Espanya) sa mga Sugbuanon nga katawhang nangasaag ug ignorante sa dakong katigayonan nga ilang gihuptan (ang milagrusong imahen). Ang iyang sundawo nga nakakita sa imahen, si Juan Camuz, nakakita nga gihalaran si Sto. Nino ug daghan ug maanindot nga mga buwak. Sa ato pa, giila ug gibalaan sa mga Sugbuanon ang kamilagruso ni Sr. Sto. Nino.

-o0o-

Ang tinuorayng nasaag, ignorante ug laing katigayonan ang giapas mao si Legazpi. Lahi ni Magellan nga nigasa sa mga Sugbuanon sa Kristiyanismo, si Legazpi nimando pagsunog sa ilang kabalayan. Gigamit nilang puwersa pag-ilog sa ilang kabtangan ug pagkaon alang sa gipanggutom niyang kasundalohan.

Ug kay kasagaran sa iyang mga sundawo wa may tarung edukasyon, naglakip sa mga badlungon ug mga binilanggo sa Espanya (kay kinsa may laing mapugos nila pagda nganhi sa wa pa nila igdungog nga isla?), way pupanagana nilang gipanglugos ang kababayen-an ug gipamatay ang kalalakin-an nga nangahas pagsukol nila.

-o0o-

Si Sr. Sto Nino, sa iyang way kinutobang gahom ug kaalam, maoy nakakita sa pag-antos sa mga Sugbuanon ug sa mga molupyo sa ubang isla nga naulipon nilang Legazpi ug kaubanan. Nga, sukwahi sa kamandoan sa Hari sa Espanya pag-edukar ug pagpalambo nato, nangilog sa mga yuta ug nipaburot sa ilang pribadong katigayonan.

Sa kataposan sa mga adlaw, ang Labawng Makagagahom maoy mohukom kinsay malangit: Ang ato bang katiguwangan nga nagbalaan niya bisan wa kaila sa Kinatsila niyang ngan? O ang mga nigamit sa iyang ngan aron pagpaburot sa ilang mga panudlanan? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 16, 2008

2008-01-15T16:56:00.001+08:00

TEXT TAX

Sa imong pagpalit og cellular phone, gipahamtangan kag 12% nga EVAT. Sa imong pagpalit og phone cards, gipatongan kag 12% nga EVAT. Sa matag pada nimo og text message, gipahamtangan na sab kag laing buhis. Maong si Atty. Neri Yu, luyuluyong hepe sa legal department sa BIR 7, nitataw nga di mapahamtang ang buhis sa text sa way paglapas sa lagda batok sa double taxation.

Nga mahimong maoy nakaaghat nilang Trade Secretary Peter Favila ug ubang tigpaluyo pagsugyot nga ang "text tax" ipaubos sa kategoriya sa "sin taxes." Sama sa mga produkto sa bino ug sigarilyo. Matod ni Group Supervisor Ipher Tabañag sa BIR 7 samtang may sukaranan ang pangangkon ni Favila nga gigamit nang text sa way kapuslanang kalihokan, mahimong mas daghan ang niisip sa text nga batakan nang panginahanglan sa atong panahon.

-o0o-

Kusganong gisupak sa Association of Concerned Texters (ACT) ang gibanhawng sugyot sa text tax. Matod ni Minda Ocliasa, kanhi presidente sa ACT, nabuktot nang kinabag-an sa katawhan sa bisan unsa na lang palas-unon nga gipahamtang sa kagamhanan. Si Helen Ang, laing opisyal sa ACT, nipasabot nga bug-at kaayong pagbayad sa dugang buhis kay wa pa gyod mabadlong ang lapad nga pangurakot sa burukrasya.

Ubang texters nga nitambong sa Kulokabildo.Com, ang sinemanang tapok sa kamatuoran nga gipahigayon sa Ayala Entertainment Center matag Lunes sa buntag, nangreklamo nga bisan wa pa mapahamtang ang text tax nabiktima na silang daan sa mga pagpahimus sa higanteng mga kompaniya sa telekomunikasyon. Sama sa kalit nga pagkawagtang o pagtidlom sa ilang load ug padayong pagbaha sa spam broadcast messages.

-o0o-

Ang National Telecommunications Commission (NTC) nidasig sa nabiktimang subscribers pagreklamo. Apan tungod sa kalayo sa rehiyonal nilang buhatan, pipila ray naghago pagpirma og pormal nga reklamo. Maong nipahibawo si NTC 7 Public Information Officer Bill Peralta nga ilang i-deputize ang mga barangay aron mas duol ug mas sayon na lang alang sa mga konsumidor.

Giawhag sang Peralta ang KBP Cebu Chapter sa pagtabang pagpahibawo sa katawhan nga di sila inutil batok sa mga abuso sa mga kompaniya sa telekomunikasyon. Nipasalig siyang ang mga reklamo kaaksiyonan dayon sa NTC 7 sa way pag-agad sa ilang ulohang buhatan.

-o0o-

Alang sa BIR, nga maoy gisaligan sa 70% sa nasudnong budget karong tuiga, ang text tax madanihon kay sayon rang kolektahon. Uban ang gibanabana ni Tabañag nga usa ka milyon ka text messages matag adlaw, ang makolektang buhis igo nga makatapak sa P50B nga alkanse kon papason ang EVAT sa lana.

Nipasalig si Yu nga ipaabot nila sa ulohang buhatan sa BIR ang kusganong pagsupak batok sa text tax. Gitataw hinuon niya nga tungod sa kalapad ug kamasuk-anon sa oposisyon masabot kaayo nga way sakop sa Kongreso nga ganahang modason sa sugyot. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 14, 2008

2008-01-13T15:18:00.001+08:00

DAKONG KANG-A

Matag adlaw karong tuiga, si Henry Sy, tag-iya sa SM ug giila sa Forbes Magazine nga labing dato nga Pilipinhon, mokita og P449,315,068. Maglisod na kag ihap pilay iyang kitaon sa tibuok 2008 kay di na maigo sa imong calculator ang daghang zero. Matod sa Forbes, si Sy mokita og labing menos P164 bilyones karong tuiga.

Sa pikas nga bahin, si Segundo Paralisan, tigbaligya og butong sa B. Rodriguez human palayasa sa iyang umahan sa Negros Oriental, mokita og P50 matag adlaw. Bisag unsaon pagsiyagit ni Segundo sa kalami ug kabugnaw sa iyang butong, mokita lang siyag P18,250.00 sa tibuok tuig. Pun-an sa mas gamayng kita sa pagpanlaba sa iyang asawa, makapangutang gyod sila pagpatungha sa ilang tulo ka bata, usang high school ug duhang elementarya.

-o0o-

Ang kalainan sa kahimtang nilang Sy ug Segundino maoy hulagway sa nagkadakong kang-a tali sa mga kabos ug mga adunahan sa Pilipinas. Segun sa National Statistics Office ang labing dato nga 10% maoy nagkontrolar sa 36% sa nasudnong katigayonan. Ang kinabag-ang 90% maoy nag-ilog sa nahibiling 64%. Maong di ikahibung nga mumhong pan-os na lay mamisik ngadto sa labing kabos.

Ang kang-a tali sa mga kabos ug mga adunahan sa Pilipinas maoy labing dako sa ASEAN. Nagmatuod ni sa di makiangayong pag-apud-apod sa nasudnong katigayonan. Nga kon di matul-id mosangpot nga ang mga dato mosamot kadato ug ang kabanos mosamot kakabos.

Basaha ni ug hilak. Ang National Statistical Coordination Board niangkon nga sa matag P1 nga kitaon sa labing kabos nga 30%, P7.53 ang matigom sa ibabaw nga 30% sa populasyon.

-o0o-

Ang World Bank nihulagway nga ang pagbahin sa katigayonan sa Pilipinas maoy labing di makiangayon sa Asya. Matod sa United Nations 8.9 milyones ka pamilya ang nagpuyo ubos sa poverty line. Gibanabana nga 40% sa populasyon ang kabos.

Ang kinabag-an nila nahimutang sa kalungsoran. Nahikawan sila sa kahigayonan sa panginabuhi. Kay ang ekonomikanhong kalihokan natingob sa dagkong mga dakbayan.

-o0o-

Samtang nag-ilaid ta sa katimawa, ang mosunod maglisod pag-ihap sa ilang kuwarta: Lucio Tan (P94.3B); Jaime Zobel de Ayala (P82B); Eduardo Cojuangco (P34.4B); George Ty (P34B); 6. John Gokongwei (P27.8B); Tony Tan Caktiong (P23.5B); Andrew Tan (P19.6B); Emilio Yap (P14.3B); ug Oscar Lopez (P12.9B).

Di sab papiri ang ubang bilyonaryo: Enrique Razon Jr. (P11.6B); Andrew Gotianun (P11.4B); Ernesto Aboitiz (P11.2B); Alfonso Yuchengco (P9.2B); Menardo Jimenez (P8.6B); Gilberto Duavit Jr. (P8.6B); Ramon del Rosario (P8.4B); Felipe Gozon (P7.3B); Beatrice Campos (P6.5B); Luis J. L. Virata (P6.1B); David M. Consunji (P5.9B); Bienvenido Tantoco Sr. P5.7B); Betty Ang (P4.7B); Manuel Villar (P4.5B); Mariano Tan (P4.1B); Rolando Hortaleza (P3.6B); Oscar Hilado (P3.4B); Vivian Que Azcona (P3.2B); Manuel Zamora (P3B); ug Magdaleno Albarracin (P2.9B). [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 13, 2008

2008-01-12T16:18:00.001+08:00

GWEN UG CRIS

Kon mahinayon ang imbestigasyon sa Senado sa CICC ug ubang kontrobersiyal nga mga proyekto sa 12^th Asean Summit, magkaatubangay sa labing unang higayon silang Gobernador Gwen Garcia ug Crisologo Saavedra. Kay wa pa magkatagbo ang ilang mga dan sukad sa pag-ulbo sa kontrobersiya. Naglungutlungot unta si Saavedra pagtambong sa tigom nga gipatawag ni Garcia sa Capitol Social Hall niadtong Mayo 3, 2007. Apan wa siya dapita.

Matod ni Saavedra mahisama siya ni Joey de Venecia III, ang nagbisto sa ZTE scandal, nga gipatambong sa tibuok nga lahutay sa pakisusi. Matod ni Saavedra siya ang naa sa posisyon sa pagpasabot sa mga sakop sa Senate Blue Ribbon Committee giunsa pagpatuman ang mga proyekto sama sa CICC, decorative lampposts ug surveillance cameras.

-o0o-

Ang imbestigasyon sa Senado makahatag og kahigayonan sa mga opisyal nga gilambigit sa eskandalo apan wa diay labot sa paglaktod ug pagpalusot sa mga proyekto sa pagtabang pagpasabot sa mga magbubuhis unsay tinuod nga nahitabo:

· Tinuod bang gidiktahan lang sa ilang kadagkoan pagpirma sa mga dokumento bisan kon wa silay kalabotan ni kasayuran unsa kamakiangayon ang mga transaksiyon?;

· Tinuod bang gipugos gyod ang uban sa pagpirma ug pagluom sa ilang mga pangutana aron lang mapagawas dayong kuwarta sa kagamhanan?;

· Tinuod bang bisan ang ilang mga pirma maoy nagbansiwag wa sila bahini bisan usa ka dako sa tambok nga komisyon sa mga transaksiyon?; ug

· Aron makumbinser ang publiko nga wa silay labot, kang kinsa mang bolsa ang ilang nahibaw-an nga namurot?

-o0o-

Gawas ni Garcia, dapiton sab sa mga senador silang kanhi Mandaue City mayor Teddy Ouano ug Lapulapu City Mayor Arturo Radaza. Silang Ouano ug Radaza nasuspenso uban sa kadagkoan sa DPWH kay namirma sa program of works and estimates (POWE) sa overpriced nga deco lamps.

Mga nakaila ni Radaza nisalikway sa mga bugalbugal nga maglisod si Radaza pagtubag sa mga pangutana sa mga senador. Matod nila kamao si Radaza. Apan di lang ganahang makig-atubang sa media. Labi na karong pintok pa kaayong ilang mga pangutana.

-o0o-

Maayong balita alang sa senior citizens: Mahimo nang lab-ason ang inyong mga pasaporte pinaagi lang sa email. Ipada sa email address appointment@dfa.gov.ph ang kumpletong ngan, petsa ug dapit nga natawhan, numero sa pasaporte ug ang petsa sa pagluwat ini. Tubagon mo sa DFA og email nga motakda unsang adlawa nga moadto sa passport office. Gahinan og tinuyo nga luna ang mga mohikay sa ilang aplikasyon sa pasaporte ginamit ang email.

Makapahimus sab sa sistema ang mga naghupot og pasaporte nga mapupos na karong tuiga. Gipasalig sa DFA nga palapdan ang sistema alang sa ubang mga aplikante sa mosunod nga katuigan. Hinaot makatanyag na ning maong pangalagad ang DFA Passport Office sa Sugbo. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 11, 2008

2008-01-10T15:50:00.001+08:00

PAUGAT SA MCC

Salamat sa pamolitika, ang Mandaue City College (MCC) maoy usa sa labing alaot nga tulonghaan sa atong panahon:

· Sukad natukod niadtong 2005, wa gahini bisan usa ka dako alang sa iyang operasyon;

· Way building, ang classrooms nagkatag sa nagkalainlaing bahin sa Mandaue;

· Ang unang mga tagduma wa mohatag og kuwentada pilay nakolektang matrikula ngadto sa Mandaue City Council;

· Ang unang mga tagduma nagdumili pagbiya bisan gitangtang na sa board of trustees (BOT);

· Ang bag-ong mga tagduma, kay wa man ilha sa unang mga tagduma, nagtukod og ilang kaugalingong tulonghaan;

· Ang ordinansa nga nagtukod sa MCC naabtan og duha ka tuig una napublikar ug nahimong epektibo; ug

· Pila lang ka adlaw human sa publikasyon, giusab ra sab dayon aron pagtangtang ni Mayor Jonas Cortes isip tsirman sa BOT.

-o0o-

Sentro sa kontrobersiya ang 35 anyos nga presidente sa MCC, si Paulus Mariae Canete, kansang pasaporte sa paghupot sa katungdanan mao ang iyang pagka magtutudlo ni kanhi mayor Teddy Ouano sa University of the Visayas. Si Canete maoy nitumaw nga labing dakong tunok sa pamunoang Cortes tungod sa iyang pagpabilin bisan gipalayas na sa BOT ug, karong bag-o, sa hukmanan.

Apan si Canete nipasabot sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya nga ilegal ang kamandoan sa BOT nga gipangulohan ni kanhi mayor Ading Seno pagtangtang niya, way gahom si Cortes pagdiktar sa MCC kay di na siya maoy tsirman kon dili usa na lang ka sakop sa BOT, ang kalangay sa suholan sa MCC nagumikan sa pagdumili sa Mandaue pagtuman sa ordinansa nga naggahin og P5 milyones matag tuig alang sa tulonghaan, ug ilegal ang pagtukod ni Cortes og ikaduhang MCC nga gipangulohan ni Dr. Susana Cabahug.

-o0o-

Si kanhi mayor Ouano gipasanginlang maoy nagsugnib sa kontrobersiya. Iyang giwarawara ang MCC isip simbolo sa iyang programa sa edukasyon. Gigamit pa gani niyang sukaranan pagpalayas ni Industriyalista Norberto Quisumbing aron gamiton ang luna alang sa MCC.

Apan niinsistir si Cebu Provincial Board Member Weng Gakit, nga maoy chairman sa finance committee sa Mandaue City Council sa pagkatukod sa MCC, si Ouano maoy napakyas paggahin og bisan usa ka dako alang sa tulonghaan niadtong 2006 ug 2007. Matod ni Gakit nag-agad lang sila sa budget nga gisumiter ni Ouano.

-o0o-

Si Gakit niangkon nga dinalidali ang pagkatukod sa MCC. Apan wa siyang kapasabot nganong way bisan usa ka sakop sa konseho nga nisupak sa binuang. Si Cortes mismo di kapanghunaw kay siyay co-author sa ordinansa nga gipangamahanan ni karon Bise Mayor Carlo Fortuna.

Sa wa pa modangop sa korte, si Cortes gipasanginlang nigamit og SWAT aron pagpalagpot nilang Canete ug kaubanan gikan sa MCC. Sa kasamtangan, angayng luwason ang mga tinun-an gikan sa makauuwawng pasundayag sa paugat sa ilang katiguwangan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 10, 2008

2008-01-09T15:46:00.001+08:00

GWEN SA SENADO

Ang ngan ni Gobernador Gwen Garcia maoy nag-una sa listahan sa mga ipatawag ug sukitsukiton sa Senado. Kini kon mahinayon ang imbestigasyon sa Senate Blue Ribbon Committee sa kontrobersiya sa CICC sunod buwan. Si Senador Panfilo Lacson nitataw nga di makapasalipod si Garcia sa "Executive Privilege" aron pag-isnab sa imbestigasyon o pagdumili pagtubag sa mga pangutana.

Nag-una sa mga pangutana nga mahimong tubagon ni Garcia: Nganong sayop ang mga numero nga iyang gihatag sa mga magbubuhis sa iyang paghatag og "kuwentada" sa proyekto niadtong Mayo 3, 2007? Sipyat ba lang? O nisuway gyod siya paglingla sa mga Sugbuanon? Ug nganong wa man niya ipakita ang bidding documents sa transaksiyon hangtod karon, kapin na sa usa ka tuig human natukod ang CICC?

-o0o-

Gawas ni Garcia, ipatawag sab ang ubang mga nagduma sa pagtukod sa CICC, sama nilang Bise Gobernador Gregorio Sanchez, Architect Manuel Guanzon ug ang department heads sa Kapitolyo. Sa kataposan, matarung na gyod pagpasabot ang mga magbubuhis tinuod bang gilaktod ang subasta ug gibuak-buak ang mga kontrata. Nga pulos higpit nga gidili sa Government Procurement Act, usa sa mga balaod nga mahimong usbon human sa imbestigasyon.

Apan, alang nako, ang labing dako nilang tubagunon mao ang kalidad sa CICC, o ang kakuwang ini. Giunsa man nila paggasto ang gibanabanang dul-an sa P1 bilyon nga kuwarta sa mga Sugbuanon nga nagusbat ug nangliki na man ang usa pa lang ka tuig nga building? Ang labing dakong hagit alang nilang Garcia ug kaubanan mao ang pagkumbinser sa mga senador nga "world-class" ang CICC bisan sa nalangkat nang mga kisame ug nangatipak nang tiles.

-o0o-

Kinsay responsable sa nag-ung-ong nga kalbaryo nilang Garcia? Nakatag-an mo, si Cris Saavedra. Siyay nagsuwat sa mga senador ug mga kongresista dihang namatikdan nga, sukwahi sa paspas nga pakisusi sa iyang gibistong mga anomaliya sa ubang mga proyekto sa Asean Summit, way nagtagad pag-imbestigar sa mga pasangil sa kahiwian sa CICC.

Mahimong kapasanginlan si Saavedra nga nanimawos sa pagbasura sa iyang kontrata sa surveillance cameras. Apan wa na siyay personal nga interes sa pagsusi sa deco lampposts ug CICC. Salamat sa paghingan ni Garcia niya nga upaw (baldheaded creature) ug buang-buang (crackpot).

-o0o-

Human sa pagtalaw ni Visayas Ombudsman Pelagio Apostol ug pagpangiyugpos sa kadagkoan sa COA, gipakaingon sa mga magbubuhis nga wa nay kapaingnan ang ilang mga pangutana labot sa CICC. Apan di gyod diay maluok ang kamatuoran.

Bisan unsa pay motibo ni Sen. Lascon, kinsa gihugun-hugong mag-presidente sa 2010, ang iyang pagpuntirya sa CICC angayng hangpon. Matod pang Saavedra maklaro atol sa imbestigasyon unsa kamatinud-anon ang kaubanan ni Lacson sa kampanya batok sa pangurakot. Tinud-on ba nilag sukitsukit si Garcia, duphan, o hapuhapon lang? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 9, 2008

2008-01-08T17:10:00.001+08:00

DAGKOT SA LTO

Nagpa-goryo-goryo lang si kanhi LTO 7 director Alex Leyson. Mao ni pasangil ni Bebot Gingoyon sa DOTC nga nadestino niadto sa LTO dinhi sa Sugbo. Si Gingoyon nitawag sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya aron pagtataw nga di angayng tuohan si Leyson sa iyang pagpanghimakak og bisan unsang kasayuran sa pagkarehistro sa gidudahang pinayuhot o kinawat nga mga sakyanan sa lokal nga mga buhatan sa LTO.

Si Leyson, nga gibalhin ngadto sa LTO 8 human sa sibaw nga mga pasangil nga napakyas siya pagbadlong sa kuwestiyonableng rehistrasyon sa mga sakyanan, nipasabot nga wa siyay labot sa kahiwian. Kay ang rehistrasyon sa mga sakyanan sa lokal nga mga buhatan wa moagi sa rehiyonal nga buhatan. Matod niya bisan online nang narehistrong mga sakyanan di makita sa ilang database kon nasumiter bang tanang gikinahanglang mga dokumento.

-o0o-

Apan nipasangil si Gingoyon nga dugay nang nahibawo si Leyson sa kahiwian. Matod ni Gingoyon mahimo gani nga nakabahin si Leyson sa dakong kuwarta nga gibayad (gitawag sa taga LTO og "dagkot") sa mga nagparehistro sa kuwestiyonableng mga sakyanan.

Gibutyag ni Gingoyon nga gimandoan sila sa ulohang buhatan sa DOTC pagsikop sa mga sakyanan nga way klarong mga dokumento sa transaksiyon. Nagsugod sila pagsikop sa mga sakyanan niadtong Mayo sa niaging tuig. Pipila sa ilang nadakpan mao ang dagkong mga magpapatigayon ug tag-as nga mga opisyal sa Sugbo.

Matod ni Gingoyon nga pipila sa ilang nadakpan nagpalaban ni Leyson. Wa siya mabalaka kay masaligon nga dasonan ni Leyson ang ilang operasyon. Apan ang sunod niyang nahibaw-an mao nga gitangtang na siyang Leyson gikan sa LTO 7 ug gibalik sa DOTC.

-o0o-

Kasagaran sa nadakpan nilang mga sakyanan way clearance gikan sa Customs ni sa BIR. Giingnan lang sila sa nadakpang mga motorista nga girehistro sa LTO ang mga sakyanan human saari nga "to follow" ang kuwang nga mga dokumento.

Matod ni Gingoyon gipiyongan lang sa taga LTO ang kakuwangan tungod sa labing menos P9,000 nga mabolsa nila sa matag sakyanan. Tungod sa kadaghan sa mga sakyanan nga narehistro, gidudahang daghang mga opisyal ang nabuhong sa "dagkot." Dayag kaayong raket nga maglisod pagtuo si Gingoyon nga way kasayuran ini si Leyson.

-o0o-

Human nipahibawo ang mga kongresista nga imbestigahon nila ang nisiaw nga pagpangrehistro sa smuggled o kinawat nga mga sakyanan dinhi sa Sugbo, nahibaw-an ni Gingoyon nga nagkara-kara dayong lokal nga mga opisyal sa LTO paguba sa mga dokumento. Palabihon nilang manubag sa pagkawagtang sa mga dokumento kay sa mapamatud-an nga ilang girehistro ang mga sakyanan bisan kuwang o peke ang mga dokumento.

Maong nitataw si Gingoyon nga di angayng ibalhin lang si Leyson. Kay magtimaan ning giulug-ulogan lang ang publiko kay way matinud-anong imbestigasyon nga mahimo. Ug nga magpadayon ang "dagkot" sa LTO. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 8, 2008

2008-01-07T16:39:00.001+08:00

P13B NGA SENSIYO

Tigbaligya og load sa cell phones sa Kalunasan, Cebu City nahibung nga ang tag-mameso nga iyang gigakotan og scotch tape, inay iphon lang nga maoy naandan, gibungkag sa iyang supplier ug gitagsatagsa pagpapilit sa magnet. Gipasabot siya sa iyang suki nga ang tinuod nga sensiyo di masuyop sa magnet. Nahugno siya dihang usa sa mga sensiyo nipilit. Giingnan siya sa iyang suki nga usa siya sa nagkadaghan nang nalutsan sa mini nga tag-peso nga sensiyo.

Human nakabati sa kasinatian sa taga Kalunasan nga nisumbong sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya, tag-iya og sari-sari store sa Sambag Uno nidali-dali pagtapok sa tanang tag-mameso nga iyang halin ug gipaduol sa magnet. Masulub-on siyang nipahibawo namo nga daghan sa iyang mga sensiyo ang nipilit.

-o0o-

Lain namong tigpaminaw, usa ka public school teacher sa Toledo, niingon nga dugay ug daghan na sab silang nabiktima sa mini nga tag-diyes sentabos nga sensiyo. Matod niya nagkadaghan nang mga tindahan nga di na manawat sa gidudahang mga sensiyo.

Gihulagway nila ang "mini" nga mga sensiyo nga mas sinaw kay sa naandan. Apan gawas sa kasinaw, wa gyoy kalainan ang gidudahang mga sensiyo: Managsama ang gidak-on, gibag-on, gibug-aton, mga logo, mga hulagway, mga letra ug mga numero.

Apan, yuna pa, kinsa may maghagu-hago pag-peke sa mga sensiyo nga gawas nga kuti kaayong hulmahon gamay ra kaayo ang bili? Mas masabot ang pag-peke sa mga papel de bangko, kasagaran P1,000 ug P500, kay gawas nga gamay rang gasto sa pagpatik sa papel dako kaayo ang ginansiya kon makalusot.

-o0o-

Si Atty. Lorenzo Zafico, regional director sa Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP), nipasalig nga way mini nga mga sensiyo nga nikatap sa Sugbo ug ubang bahin sa nasud. Matod niya ang gidudahang mini nga mga sensiyo sinaw kay bag-o lang gipagawas.

Gipasabot sang Zafico atol sa pakighinabi sa DYAB Abante Bisaya nga, lahi sa karaang mga sensiyo, mopili na sa magnet ang bag-ong mga sensiyo. Sa ato pa, ang supplier ug tigbaligya og load sa Kalunasan, ang tag-iya og sari-sari store sa Sambag Uno ug ang public school teacher sa Toledo di na angayng mahadlok sa sinaw ug mahimo nang mobalibag sa ilang magnet.

-o0o-

Tungod ning bag-ong gipagawas, nadugangan nang 1.140 bilyones ka mga sensiyo nga nahulma sa BSP alang sa Sugbo ug sa tibuok nasud niadtong 2006. Ang kinatibuk-an nga nikatap niadtong higayona niabot og 12,131.88 milyones ka sensiyo. Ang bili sa tanang sensiyo: P13 bilyones.

Mas maayo tingaling tuohan na lang ang pasalig sa BSP kay way makaato pagpatandang sa magnet sa tanang nahulmang mga sensiyo.

Sa samang tuig, 2,068.55 milyones ka papel de bangko ang gipakatap. Nibalor og P448.9 bilyones. Way banabana ang BSP pila ang mini nga papel de bangko ang nikatap karon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 7, 2008

2008-01-06T16:48:00.001+08:00

KASAL UG KAWAT

Niay kasal nga molupig sa mga drama sa radyo ug telebisyon. Sa usa sa mga simbahan sa uptown area sa Dakbayan sa Sugbo, may managhigugmaay nga malipayong niatubang sa pari uban sa nahinangop nilang mga kabanay. Way nagdahom nga sa pagpangutana sa pari kon wa bay mobabag sa kasal, may babaye nga nisiyagit ug niangkon nga siyay tinuod nga gihigugma sa pamanhunon.

Naukay ang mga nanambong sa solemne untang kalihokan. Mas nakugang sila dihang ang lalaki nibiya sa altar, nitalikod sa pangasaw-unon ug niduol sa babaye. Ug way bisan usa nilang nakatuo dihang nigawas siya sa simbahan kuyog ang babaye.

-o0o-

Bisan wa mahinayong kasal, ang mga bisita nangadto sa nabayran nang reception. Ang pamilya sa lalaki nangauwaw hinuon ug wa na manguyog. Nakasabot ang kadaghanan nganong putol nang ulo sa groom sa wedding cake nga ilang naabtan. Wa hinuoy giganahan pagkaon. Silang tanan nisimpatiya sa kaguol sa pangasaw-unon.

Pagkaugma, nakugang ang bride kay sayong nanuktok sa ila ang nisibat niyang groom. Nipasabot ang lalaki nga ang bride ang tinuod niyang gihigugma. Wa kuno siyay kalibotan sa iyang gihimo. Mora kuno siyang gisuyop pagkuyog sa iyang kanhi hinigugma.

Nahigugma pa sab ang bridge sa groom. Apan human siya talikdi sa ilang kasal, unsaon pa man niya pagsalig sa lalaki sa mas dagkong responsibilidad sa panagtiayon? Hangtod sa akong pagsuwat ini, nagsige pag text ang laki paghangyo nga makig-uli.

-o0o-

Sa usa sa mga lungsod sa kasadpang Sugbo, may kasal sang diriyot wa mahinayon. Ang bride morag naamang dihang gipangutana sa pari dawaton bang pamanhunon. Gihunong ang kasal ug gipangutana sa pari ang babaye sa sakristiya nganong wa siya motubag. Nikumpisal ang bride nga nahadlok siyang sulngon ang kasal sa kanhi hinigugma sa iyang pamanhunon. Tungod sa maymay sa pari, nakatingog nang bride, way kanhi hinigugma nga nagpakita ug nahinayon gyong kasal.

Sa samang lungsod, may kasal sang wa mahinayon. Apan way eskandalong nahitabo sa altar. Kay usa ka adlaw sa wa pang kasal, niabot ang asawa sa pamanhunon nga sundawo ug nabisto ang iyang pangilad.

-o0o-

Inilang pamilya sa Sugbo nakapalit og Pajero sa usa ka car repair shop sa uptown. Human sa pila ka adlaw nilang gamit, naaksidente ang sakyanan. Nahibaw-an sa kapolisan, human susiha ang mga dokumento sa sakyanan, nga kinawat kini.

Usa ka sakop sa pamilya nisukmat sa ilang gipalitan sa sakyanan ug nangayo nga ulian sa ilang kuwarta. Nisugot ang dealer. Apan ang iyang financier maoy nibalibad. Ang financier, usa sa labing dakong negosyante sa Sugbo, nitanyag sa mga biktima nga ilisan silag laing sakyanan.

Napugos ang sakop sa pamilya pagbundak sa ngan sa iyang mga ginikanan. Pagka sunod adlaw dayon, giuli ang ilang kuwarta nga way iban bisan usa ka dako. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 6, 2008

2008-01-05T16:11:00.001+08:00

DI MASINGO

Nalisngag ang mga ilong sa mga barangay kapitan nga nagtigom sa Social Hall sa Kapitolyo sa Sugbo. Isog kaayong baho nga ilang nasimhotan. Di sa naandang alisngaw sa linigwatay sa politika kay naanad na sila ana. Kon dili sa mas asgad nga anso nga nihakop sa tibuok palibot. Kadiyot rang ilang piniliay apan wa kapugong sa ilang kaugalingon sa pagreklamo. Labihang daghana gyod tingaling nangihi kay hastang mga politiko gibahoan man.

May sukaranan si Gobernador Gwen Garcia nga magpaminti sa kasuko. Iyang gisapawan og bag-ong pintal ang Kapitolyo ug gipalabong ang mga tanom sa lapad nga hardin. Di siya gustong kapasanginlan nga taphaw rang iyang pagpanindot. Nga inay mohumot nisamot na hinuon kalang-og ang Kapitolyo ubos sa iyang pagduma.

-o0o-

Ambot nganong wa pay mga kawani nga giimbestigar, gisuspenso ug gipanglabay gawas sa Kapitolyo pila ka adlaw human sa makauuwawng insidente. Luya kaayong reaksiyon sa gobernadora kon itandi sa kapaspas niyang nakapasangil ug nakasilot sa mga kawani nga gidudahang wa mobilib sa iyang liderato.

Wa pa sab niya nganli hangtod karon ang mga tawo ni ang kahugpongan nga responsable sa pagsablig sa bahong duga sa ilang lawas nga nakabuong sa kaligdong sa iyang gitawag nga "heritage monument." Di tingali niya sila mga kaatbang. Kay gawas nga wa unta tuguting makagamit sa social hall, hagbay ra unta silang gitaral sa Barili o sa mas layo pang hukmanan aron kapangayoan og danyos.

Gani, wa niya sila hudlata. Igo lang gipangayoan og katin-awan.

-o0o-

Kon tinud-on sa Kapitolyo pagukod ang nagbinastos nga mga nangabang sa social hall, sayon ra kaayo silang ilhon. Sublion lang ang footage nga nakuha sa security cameras nga gitaod ni Capitol Security Consultant Byron Garcia. Gawas nga mabantang ang mga dagway, mahimong mabati pang pisik kon nahinayon ang plano ni Byron pagbutang og mikropono sa cameras. Lain ning kahigayonan pagmatuod sa Sugbuanong mga magbubuhis nga di salida ni usik-usik lang ang pagtaod sa modernong kahimanan sa pagpaniktik.

Makasabot hinuon ko kon di magtagad si Byron pagsubli sa footage. Nalinga tingali sa praktis sa mga binilanggo sa CPDRC alang sa Sinulog. O mahimo sang, sama sa pagpatay ni anhing Sta. Fe. mayor Rogelio Ilustrisimo Sr., naatlan nga naguba ang camera.

-o0o-

Gawas sa pagpalayas sa anso, may mas dakong gimbuhaton si Gobernador Garcia: Unsaon man niya pagkumbinser ang mga Sugbuanon nga matinud-anon siya sa pagbanhaw sa katahom sa Kapitolyo? Ug unsaon man niya sila pagpatuo nga matinud-anon ang iyang paningkamot paghimo sa Kapitolyo nga mas takos sa pagtubag sa ilang mga panginahanglan ug pagpalambo sa lalawigan?

Kay makahasol ang mensahe nga niagas, aw nitumaw diay, sa iyang kaugalingong nataran. Inay pasidunggan sa iyang kakugi, gihubug-hubogan ug giihian man lang hinuon ang iyang social hall. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 5, 2008

2008-01-04T16:10:00.001+08:00

SIYA RAY MAGBUOT?

Kapait. Alang diay ni Gobernador Gwen Garcia siya ray magbuot unsay mga dokumento sa Cebu International Convention Center (CICC) ang ipagawas ug kon kinsa ray patan-awon sa maong mga dokumento. Mao ni nitumaw sa (1) iyang pag-insistir nga accounting ang iyang gihimo niadtong Mayo sa niaging tuig nga pagbanabana sa gasto sa CICC ug sa (2) iyang pagdapit nga moadto ko sa iyang buhatan aron maghimo siyag one-on-one accounting espeyal alang lang gyod nako.

Angayng pahinumdoman si Garcia nga iyang obligasyon ang paghatag og kuwentada sa dakong gasto sa CICC atubangan sa Sugbuanong magbubuhis di sa usa lang ka kabos nga sakop sa media. Kon tinuod nga andam na siyang mobukhad sa tanang mga dokumento sa CICC, angay ni niya ipakita ngadto sa katawhan ug di nako lang.

-o0o-

Sa iyang gipatawag nga tigom sa Kapitolyo niadtong Mayo 3, 2007, si Garcia nipasigarbo nga ang kinatibuk-ang gasto sa CICC P581.273 milyones ra. Sa way pagpakita og bisan unsang dokumento, nangangkon siya nga sobra pang kapin sa P637.4 milyones nga gigahin sa Cebu Provincial Board.

Apan tak-om na si Garcia dihang nabisto human sa pipila ka adlaw nga naningil pa diayng WT Construction og dugang P261 milyones alang sa site development, structural, civil ug architectural works (P176M) ug electrical ug plumbing works (P85M). Wa siyay katin-awan bisan gamay nganong wa maapil sa iyang banabana ang final billing sa WT nga nadawat sa Kapitolyo niadtong Pebrero 21, o kapin sa duha ka buwan sa wa pa niya pagutmi ang mga nanambong sa upat ka takna nga tigom sa Capitol Social Hall nga iyang gipatawag niadtong Mayo.

Samang way klarong katin-awan nganong nigahin ang provincial board og dugang kuwarta alang sa CICC human sa billing sa WT.

-o0o-

Si Garcia, sa di pa mangangkon nga mohatag na lag kuwentada aron mahilom na ko sa akong mga komentaryo, angayng pahibaw-on nga gimando sa mosunod nga mga balaod ang paghatag og matinud-anong kuwentada sa CICC:

· Una, ang Bill of Rights sa 1987 Constitution: Sec. 7. The right of the people to information on matters of public concern shall be recognized. Access to official records, and to documents and papers pertaining to official acts, transactions, or decisions, as well as to government research data used as basis for policy development, shall be afforded the citizen, subject to such limitations as may be provided by law; ug

· Ikaduha, ang Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Emloyees (Republic Act. No. 6713): Rule VI, Sec. 6. All public documents must be made accessible to, and readily available for inspection by, the public during working hours, except those provided in Section 3. Rule IV (kon naglambigit sa national security o invasion of privacy). [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 4, 2008

2008-01-03T13:00:00.001+08:00

MAS HAWOD NIYA

Labihang sukoa ni Gobernador Gwen Garcia nga nakakuha ko sa mga dokumento sa pagtukod sa Cebu International Convention Center (CICC) nga giimbestigar, gisuspenso ug gilabay niya gawas sa Kapitolyo ang mga kawani nga gipasanginlang maoy nangawat sa mga dokumento. Nga nakapahibung pag-ayo sa nagpakabana nga mga magbubuhis. Kon wa siyay gitagoan sa mga transaksiyon sa CICC, nganong mora man siyang naghuramentado human nakalili ang mga Sugbuanon sa pasiunang listahan sa mga gasto?

Ang nakuha nakong mga dokumento sa CICC hagbay rang nasumiter ngadto sa Visayas Ombudsman. Maong dakong bakak ang pangangkon nga wa silay kapasikaran paghimo sa ilang kaugalingong imbestigasyon maong magpaabot lang una sa special audit sa Commission on Audit (COA). Apan ang COA nanghunaw og bisan unsang kasayuran sa special audit nga gihisgutan ni Apostol.

-o0o-

Nga nakapatumaw sa pagduda nga may higanteng konsabo pagpug-ok sa mga dokumento sa CICC: Nga nagsugod sa pagpapating ni Garcia atubangan sa sibaw nga awhag sa kuwentada giunsa niya paggasto ang buhis nga siningtan sa mga Sugbuanon; nga gisundan sa taphaw nga paghapuhap sa COA sa gagmitoy kaayong mga transaksiyon sa CICC; ug gidasonan sa pagpangiyugpos sud na sa usa ka tuig sa Visayas Ombudsman nga maoy gidangpan sa mga nangayo sa bidding documents sa CICC.

Maong hangtod karon, kapin na sa tuig human natukod ang CICC, wa pay katin-awan nga naluwatan sa pipila sa makalibog nga mga transaksiyon sa CICC:

· Nganong managsama mang gasto hangtod sa kataposang usa ka dako sa substructure ug superstructure (P59,611, 997.92) nga mas mahal man gyong tibuok building kay sa mga istruktura nga gilubong sa yuta; ug

· Nganong ang structural steel, nga kabahin na unta sa mga kontrata sa substructure ug superstructure, gibuak man sa duha ka kontrata (P200 milyones ang una ug P107 milyones ang ikaduha)?

-o0o-

Kon gisurender pa lang ni Garcia ang mga dokumento sa CICC ngadto sa Ombudsman, nakabuylo na untang imbestigasyon ug mahimong napasabot na sa tanang hingtungdan ang kinatibuk-ang transaksiyon. Mahimo ganing kalugwayan pang pagtago giunsa paggasto ang kuwarta sa mga Sugbuanon kay masalimbongan man sa Ombudsman ang mga dokumento nga "confidential" kay nagpadayon pang imbestigasyon.

Kon mahinayong imbestigasyon sa CICC ug ubang proyekto sa Asean Summit sunod buwan, ang kaisog ug kagamhanan ni Garcia, nga mahimong maoy nakahudlat sa mga imbestigador sa COA ug Ombudsman, di makapakurog sa mga senador. Maong mapugos na siya pagtahan sa mga dokumento. Ug ang mga senador wa igdungog nga ganahang motago sa mga dokumento sa ilang imbestigasyon gikan sa publiko.

Maong sa gusto niya ug sa dili manubag si Garcia sa dakong gasto (nga, sa iyang kaugalingong pung, iyang gihulagway nga makalilisang) sa CICC (nga, bisan sa tanang liki ug guba, iyang gihulagway nga "world class"). [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 3, 2008

2008-01-02T16:25:00.001+08:00

MABISTO NA KAHA?

Kapin na sa tuig human natukod ang Cebu International Convention Center (CICC), apan si Gobernador Gwen Garcia padayong nagdumili paghatag sa mga dokumento giunsa niya paggasto ang gibanabanang kapin sa P1 bilyon nga buhis sa mga Sugbuanon. Inay tahuron ang katungod sa katawhan pagpakisayod, gihasi ni Garcia ang tanang nangahas pagpangayo og kuwentada.

Ang Visayas Ombudsman og Commission on Audit (COA) klaro sang nanagana pagsusi sa mga pasangil sa kahiwian sa usa sa labing dakong proyekto sa niaging 12 ^th Asean Summit. Gibungul-bungolan lang nila ang sibaw na kaayong awhag sa katin-awan ug gidaot hinuon ang ilang kaugalingong mga imbestigador nga way igong katakos ug panahon pagsubay sa "komplikadong" transaksiyon.

Asa na man lang modangop ang nagpakabanang mga magbuhis?

-o0o-

Di silang kapalaban sa mga sakop sa Cebu Provincial Board nga, inay motuman sa ilang tahas pagsubli sa mga transaksiyon nga gisudlan sa gobernadora, ug inay bawion ang makauuwaw nga paglingiw-lingiw lang sa kahibulongan nga pagpanliki sa bag-o nilang building, nidugang hinuon sa gahin sa gikahadlokang niburot na pag-ayo ug way kinutobang gasto sa CICC.

Di sab silang kaadto sa mga mayor sa lalawigan nga, tungod sa dakong panginahanglan sa mga proyekto sa ilang mga dakbayan ug kalungsoran, ug tungod sa kamadanihon sa nagbuntaog nga P2 bilyones nga puntil sa Kapitolyo, napugos pagsikit sa gobernadora ug pagpaka-buta-bungol sa kontrobersiyal niyang mga lakang.

Labaw nang di silang kahangad sa tabang sa Malakanyang. Kansang mga tagduma gilambigit sa mas dagko pang kahiwian. Ug kansang interes di ang kaayuhan sa kinabag-an, kon dili ang paggawong sa suporta sa lokal nga mga alyado aron lang magpabilin sila sa gahom.

-o0o-

Maong morag bugnawng tubig nga nitubod sa nag-alintabong disyerto ang pahibawo sa Senado nga susihon nila ang gipasangil nga kahiwian sa mga proyekto sa summit apil na sa CICC. Bisan sa gikaintapang kaguliyang ug pamolitika sa nangaging mga imbestigasyon sa mga senador, mas mayo na lang kay sa pasagdan ang mga transaksiyon nga langawon ug lawalawaan sa kalimot.

Gikahadlokan hinuon nga, tungod sa presensiya sa mga senador nga may mga ambisyon sa 2010 ug nagtan-aw sa Sugbo nga usa sa labing adunahang tinubdan og mga boto, mas dako ang kahigayonan nga, sa makausa pa, mahimo na sang circus ang kalihokan.

-o0o-

Apan may kahigayonan sang mga magbabalaod pagsubli sa mga balaod nga mahimong nalutsan sa susihong mga transaksiyon, sama sa Government Procurement Act, Code of Conduct and Ethical Standards ug ang pamolitika sa mga kaso sa COA ug Ombudsman.

Labaw sa tanan, may gahom ang Senado pagkuha sa mga dokumento sa mga transaksiyon. Apil ang dugay nang gitagoan nga mga dokumento sa CICC. Tinuod gyod tingali nga ang katarung, bisan unsa kalangay ug katungason, maoy mopatigbabaw sa kauwahian. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 2, 2008

2008-01-01T08:54:00.001+08:00

PAGKAPUKAN NI GLO

Ang kaldero nga gilung-agan sa bugas, o bisan ang takuri nga giinitan lang og tubig, kinahanglang may kahungawan. Kay kon hingpit nga tak-opan, mamugos gyod pag-awas ang lanot sa linung-ag. Mahimo ganing moulbo ug mobusikad ang nagbukal nga tubig. Di lang ang kusinera maoy mameligrong mapaso. Ni ang kusina ray mahulga sa sunog. Kon dili madali pagpawong, mahimong ang tibuok bay maoy maugdaw.

Nga maoy kahimtang karon sa nasud: May linung-ag ug pinabukal nga mga pagduda nga way kahungawan; ug busa di lang ang kusinera nga mahiligon sa tabon kon dili ang tanang tagbalay ug bisan ang kasilinganan maoy nag-ungaw sa nag-alburuto nang katalagman.

-o0o-

Maong kinahanglang kahatagan ug kahungawan ang dugay nang naitos ug nagbaga nga mga pasangil sa pagpanikas ug pagpangawat batok ni Pres. Arroyo. Di mahimong iya lang tayhopan og mga ulug-ulog kay mosamot hinuon pagsilaob ang kayo. Di mahimong doblehon ug palig-unon ang tabon kay mosamot lang kabangis ang pag-ulbo.

Kon pasagdang makahungaw ang kaldero ug takurili, mahimong mangalimyon ang kahumot sa lunsay nga bugas ug tubig. Mahimo sang mangalisbo ang kalang-og sa bugas nga dugay nang natahop kay gisabwan diay og kanal.

Angay sang susihon unsay nakasugnod sa nag-alintabong kayo. Kon di masabligan og katin-awan ang nagdilaab nga mga pagduda, manguros ug manglayat na lang tang daan gikan sa kusina.

-o0o-

Inay tarungon pagduma ang iyang kusina, si Arroyo nagsige hinuon og pangita og dugang tabon sa di kalikayang mga alisngaw matag karon ug unya. Wa siyang kabantay nga hapit na niya mapikot ang tanang gawasanan. Ug nga kon iyang tiwasan, ang kaldero ug takuri nay mangliki sa di pa hingpit mabungkag.

Natapakan niyang pag-alsa nilang Senador Antonio Trillanes IV ug Heneral Danilo Lim karon. Apan duha lang sila ka lugas sa naglawud-lawod nga nagbukal nga kahimangod.

-o0o-

Nilampos si Arroyo pagtabon sa iyang linung-ag ug pinabukal nga tubig sud na ron sa unom ka tuig. Gusto niyang padayon silang patak-umon sa mosunod pang dugang tulo ka tuig. Ang tanang nangaging pagsuway pagtusdik sa iyang pagpig-ot gitunglo niya nga linuog nga kalapasan sa balaod ug pintas nga hudlat sa iyang linung-ag ug init tubig nga kapuslan unta sa tanang tagbalay ug kasilinganan.

Apan si Arroyo ang gitumbok nga nakahimo sa labing dakong kalapasan: Gipasanginlan siyang nangawat sa kaldero ug takuri; nga ang iyang linung-ag ug ininit di kaabot sa kadaghanan kay gitagana na alang sa iyang mga hinanib; ug nga ang kusina ug tibuok tigbayon iyang gipanglubag ug gitrangkahan aron siya ray magwarawara sa luwag.

Ang mga tagbalay, bisan unsa nila kagutom ug kaburong, di mahitabong motugot nga mosilaob ang ilang pinuy-anan tungod lang sa kusinera nga nakalimot nang usa lang siya ka suluguon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for January 1, 2008

2007-12-31T06:12:00.001+08:00

LAHUTAY NI GLO

Ning pagsugod sa bag-ong tuig, way ganahang molalis sa pangangkon nga ang bisan unsang lab-as nga pagsuway pagpalagpot ni Pres. Arroyo pinaagi sa impeachment seguradong mapakyas. Sa ika-upat nga sunudsunod nga tuig. Ang lunod-patay nga pagdupa sa mga kongresista ni Arroyo, bisan sa kaseryuso sa mga pasangil ug kaabunda sa mga ebidensiya batok niya, maoy labing lig-ong argumento batok sa kampanya pag-usab sa sistema sa kagamhanan gikan sa presidential ngadto sa parliamentary.

May sukaranan ang kahadlok nga kon magmalampuson ang cha-cha, madasig ang mga politiko sama ni House Speaker Jose de Venecia pagbusdik sa iyang mga sakop ginamit ang atong buhis aron makapadayon pagpahimus sa katungdanan ug mosamot kadako ang tentasyon sa mga lider samang Arroyo paglugos sa demokratikanhong mga institusyon aron magpabilin sa gahom hangtod sa hangtod.

-o0o-

Ang talagsaong lahutay ni Pres. Arroyo pagbaraw sa tanang pagsuway sa politikanhong oposisyon ug ubang nagpakabana nga mga pundok pagtangtang niya sa Malakanyang gisubay ngadto sa iyang talagsaong kaalam sa kasaysayan sa atong nasud ug katawhan. Nga nabulit sa
nagkalainlaing matang sa pagkabuak-buak sa atong mga katiguwangan. Gikan sa pagka-wa nilay alamag sa nasudnong bugkos nga makahiusa unta nila batok sa kabangis sa mga langyaw gatosan na ka tuig ang nilabay hangtod sa atong makapa-inutil nga bisyo sa pagpangiyugpos karon.

Nga maoy hinungdan nga sayon ra kaayo tang naulipon sa mga Katsila, mga Hapones ug mga Amerikanhon. Nga mao say way kukauwaw nga gipahimuslan sa bag-ong mahari-harianon natong mga pangu sama sa diktador nga si anhing Ferdinand Marcos. Ug ni Arroyo nga makiangayong gihulagway nga maoy labing maayong tinun-an ni Marcos.

-o0o-

Ang kutas nga pangandam ni Arroyo pagtungkawo sa palasyo mahimong nanukad sa sakit nga pagpamutos sa ilang pamilya sa Malakanyang human napilde ang iyang amahan, si anhing presidente Diosdado Macapagal, ni Marcos.

Mahimong sa tibuok niyang kinabuhi, bisan sa wa pa mahimong sakop sa gabinete, senador ug bise presidente, gisuhito nang Arroyo unsaon pagbuwang ang mga politiko nga sama nilang FPJ, Ping Lacson ug Raul Roco; unsaon paglutas ang mga heneral sa ilang amo samang FVR; ug unsaon paggawong ang mga institusyon, sama sa Comelec, Kongreso ug simbahan.

-o0o-

Dihang niabot nang ting-ani sa tanan niyang kahago, napamatud-an ni Arroyo nga mas takos siya sa politikanhong mga maniobra batok sa tanan niyang karibal, apil nang Marcos, salamat sa nakat-onan niyang mga leksiyon gikan sa mga buslot sa diktadura.

Napamatud-an ni Arroyo nga, lahi nilang Ramon Magsaysay ug Cory Aquino, di siya kinahanglang higugmaon aron magpabilin sa gahom. Nga di sab igo nga, samang Marcos, kahadlokan lang siya. Kon dili kinahanglan sab niyang bihagon ang batakang mga institusyon aron nga ang kabuhong sa ilang mga haligi hingpit nga mag-agad sa iyang pagpabilin sa gahom. (Ugma: Pagkapukan ni Glo) [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 30, 2007

2007-12-30T22:32:00.000+08:00

LEKSIYON SA 2007

Napamatud-an nako sa makadaghang higayon karong tuiga ang leksiyon nga gisilsil sa atong katiguwangan sud na sa kapid-an ka katuigan: Nga kon mosuway ka paggawas sa imong kahon ug mosuhid sa palibot ginamit ang bag-ong mga mata, makakita ka matag higayon og bag-o ug mas maayong mga paagi pagtuman sa imong inadlawng mga gimbuhaton.

Pananglitan, nakaplagan nakong mogawas dayon ang akong tibuok tingog gikan nga magbaktas. Kay kabahin na mang hukmanan sa akong mga ruta sa bag-ong tuig, mas daling abton ang ABS-CBN
Broadcast Complex sa Jagobiao gikan sa Palace of Justice sa Dakbayan sa Sugbo libot sa gikaintapang trapiko sa Banilad kay sa tanus unta kaayo nga Mandaue highway. Mas daling plantsahon ang akong linabhan kon iyabyab una ihayhay. Ug mas kapugngan ang pagburot sa akong tiyan kon maglakaw og napu ka gutlo matag adlaw inay mangambisyon og tagsa ka oras sa gym nga di matuman.

-o0o-

Usa sa nausab karong tuiga mao ang akong paboritong bisyo pagpaminaw sa radyo. Kay di man maklarong signal kon magtrabaho ko sa PC, napugos ko pagdiskubre sa mga estasyon sa radyo sa Internet. Natultolan nakong mga tulomanon sa labing kontrobersiyal nga mga magsisibya sa Estados Unidos, sama nilang Rush Limbaugh ug Howard Stern.

Nadani sab ko sa mga estasyon nga mopalili nato sa ugma sa industriya: Ang mga tigpaminaw maoy magpili sa mga kantang patokaron ug ang sibyaanan igo na lang mangita sa susamang mga
awit. Akong mga kinaham ang Pandora (http://www.pandora.com), nga CD quality ang tingog, LastFM (http://www.lastfm.com), nga kinadaghanan og kanta, ug Jango (http://www.jango.com), nga morang jukebox.

-o0o-

Sa ikaduhang sunudsunod nga tuig karong tuiga, online ang tanang sinuwat nga mga balita sa DYAB Abante Bisaya. Lahi sa karaan ENR (electronic newsroom) nga offline ug magamit lang sud sa sibyaanan, ang DYAB Wiki maablihan sa bisan asang PC. Sa ato pa, ang newswriters makahimo pagpuno sa among major newscasts gikan sa ilang mga pinuy-anan.

Laing mga bentaha: (1) Makapatuyang mi og puno sa archives nga di magbaguod ang among PCs; ug (2) ma-upload nang digital recording sa among interviews, mahimoag voice clips ug ma-archive.

-o0o-

Laing leksiyon nga akong nakat-onan karong tuiga: Di tanang kausaban makaayo; may mga mithi nga, bisan sa kiat nga pag-usab-usab sa panahon, kinahanglang magmakanunayon.

Di ang tanang mas sayon mas maayo. Mas sayon ang pagligoy apan mas maayo ang pagkugi. Mas sayon ang pagpahimus apan mas maayo ang pagka-maalagaron.

Salamat sa Kongreso ug Malakanyang, akong nakat-onan nga samtang mas sayon ang pagpangawat ug pagpanikas apan mas maayo gihapon ang pagka-matinud-anon. Ug salamat sa Kapitolyo, akong nakat-onan nga mas sayon ang pagsipsip apan sa tanang higayon mas maayo ang pagbarug alang sa katarung ug kaligdong. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 31, 2007

2007-12-30T07:01:00.001+08:00

ILA ANG 2007

Ang overseas Filipino workers (OFWs), di ang mga politiko nga nangangkong maoy nakapalambo sa nasudnong ekonomiya, maoy tinuod nga mga bayani sa 2007. Sama nga silay nagpalutaw sa nasud bisan sa way kinutobang kahiwian ug eskandalo nga gipasiugdahan sa ilang kadagkoan.

Niburot pag-ayo ang ilang tampo alang sa nasudnong ekonomiya sa nangaging katuigan. Gikan sa $6-9 bilyones nga ilang napada sa ilang mga pamilya dinhi matag tuig gikan sa 2002 ngadto sa 2005, nilayat ang ilang tampo ngadto sa $12.8 bilyones sa 2006. Gibanabana ning moabot og $15 bilyones pagtapos sa 2007. Ang Bangko Sentral ng Pilipinas masaligon nga motubo pa gyod ni ngadto sa $16.2 bilyones sa 2008.

-o0o-

Ang paglambo sa dollar remittances sa OFWs nanukad di lang sa pagdaghan sa mga nanimpad sa langyawng kabaybayonan kon dili tungod sab sa pagdawat nilag mas dagkong suholan. Kay human sa unang mga hugpong sa OFWs nga gidominahan sa domestic helpers ug construction workers, nisulbong pag-ayo sa niaging tulo ka tuig ang highly-skilled nga mga propesyonal sama sa mga doktor, inhinyero, nurses, IT ug mga tagduma sa mga kompaniya.

Ang pagbiya sa atong labing takos ug kugihan nga mga anak sa singot daan nang daotang balita alang sa atong mga industriya nga nahikawan sa labing utokan nga mga puwersa sa pamuo. Ang mas makahasol nga kalamboan mao ang pagbiya sa bag-ong matang sa OFWs nga nagtangkil na sa ilang tibuok pamilya. Tungod sa kabililhon sa ilang katakos, gitanyagan sila sa Estados Unidos ug ubang kanasuran sa kahigayonan nga makalalin sa tibuok nilang pamilya uban ang saad sa langyawng citizenship. Kon di kapugngan, di lang mahikawan ang nasud kon dili hingpit na gyong talikdan sa nahimangod niyang mga anak.

-o0o-

Wa na ba diay sila mahigugma sa nasud? Gipalabi na ba nila ang silaw sa dolyar kay sa pag-unong sa bandila nga napakayab tungod sa bayanihong pagpakamatay sa ilang katiguwangan? Gisalikway na ba lang nila sa hingpit ang di na mapapas nilang mga kagikan?

Sama nato, ang OFWs nahigugma sab sa nasud ug nagtamod sab sa talagsaong kaisog sa atong mga bayani. Apan, lahi nato, gipili nila ang mas dakong kahigayonan alang sa mas sanag nga ugma sa ilang mga anak sa ubang kanasuran. Lahi nato, nibiya sila. Di hinuon lunlon kamaya ang naghari sa ilang mga kasingkasing. Nagdugo sab ang ilang mga balatian sa pagtalikod sa yuta nga ilang natawhan ug sa kasilinganan nga ilang naandan alang sa lahi nga kaliwat.

-o0o-

Ang kalisod sa kahimtang sa nasud, bisan sa mga pagarpar sa kalamboan sa atong kadagkoan, maoy nakapabuwag sa OFWs sa ilang mga pamilya.

Ang kataphaw sa liderato sa atong nasud maoy nakapaislag sa tibuok mga pamilya pagpangita og laing bandila nga kapasilongan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 29, 2007

2007-12-26T05:37:00.001+08:00

REBOLUSYON SA MEDIA

Dayong tapos karong tuiga, naapsan nang kita sa naandang mga sibyaanan sa radyo sa ilang mga karibal sa internet. Ang radyo nisunod lang hinuon sa mga pamantalaan nga maoy unang gilamoy sa worldwide web. Ang telebisyon maoy sunod nga biktima ning dakong gubat tali sa bag-o ug karaang media.

Mao ni ang nahitabo karon sa Estados Unidos ug ubang malambuong kanasuran sa kalibotan. Nga makagamit na sa internet ang kinabag-an sa mga molupyo. Di pa ni mahitabo dinhi sa ato. Nga 20% pa lang ang may access sa net. Apan tungod sa paspas ug higanteng layat sa teknolohiya, nga nakapabarato na sa personal computers ug nakapalapad na sa libre o baratong internet connection, di na magdugay nga mosunod sab ta.

-o0o-

Apan ang karaang media, o ang pipila nila, di na inutil batok sa bag-ong media. Lahi niadto nga nagpada sa ilang garbo ug pagtuo nga kiat-kiat lang sa mga batan-on ang internet, ug nga moabot rang panahon nga pul-an sila sa bag-o ug taphawng teknolohiya, ang mga pangu sa karaang media nakamatngon nga di na kapugngan ug busa angayng kuyogan ang rebolusyon.

Gisuyop sa net ang advertisers sa karaang media kay samtang way garantiya nga gitan-aw, gipaminaw ug gibasa ang advertisements sa tradisyonal nga telebisyon, radyo ug pamantalaan nga ilang gibayran og minilyon ka dolyar, mobayad lang sa ilang ads sa net kon may mo-click ug makaila pa gyod sila babaye o lalaki ba, pilay edad ug asa nagpuyo ang na-interes sa ilang mga produkto ug serbisyo.

Maong ang dag-anan sa karaang media mao ang pagkabayo sa bag-ong media.

-o0o-

Ang higanteng mga pamantalaan ug radio networks sa US, gawas nga nanangtang sa ilang mga kawani, nipalambo sa ilang presensiya sa web. Gi-upload nang ilang mga sinuwat ug mga programa aron pag-apas sa ilang mga tigbasa ug mga tigpaminaw nga mas nalingaw na sa net ug sa bag-ong mga konsumidor sa You Tube, Google ug Facebook nga wa nang kaila nila.

Uban ang paglaom nga ang advertisers, apil nang bag-ong mga kompaniya nga nidako pag-ayo tungod sa internet, makumbinser nga ang ilang nasuwayan nang mga produkto sa kasayuran ug kalingawan mao gihapoy labing madanihon, bisan sa web.

-o0o-

Sa bag-ong media, ang konsumidor maoy hari. Siyay magbuot unsay kanta, balita, o programa nga paminawon, kanus-a ug sa unsang paagi----sa website, podcast, email, chat, text, o aggregator ba.

Maong alang namo sa radyo, ang pag-upload sa live audio stream sa among sibya di na paigo. Kinahanglan na ming mag-podcast aron mapaminaw ang among mga programa bisan unsang orasa. Ang among advertisers kinahanglan na sang edukahon nga mas madanihon ang nagsayaw-sayaw nilang logo sa among website kay sa naandang commercials, bisan kon si Peter Musngi pay nag-voice. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 28, 2007

2007-12-26T04:16:00.001+08:00

GRADO SA MATA

Matag higayon nga labdan kog u', awhagon dayon ko sa akong asawa pagpatan-aw sa akong mata. Kabahin ni sa iyang sungog nga di na ko batan-on. Ug busa angayng magpataod nag antipara. Nahibawo siyang di ko ganahan og antipara. Di ko ganahan og salimbong sa mata. Di ko ganahan nga may magtugdon sa akong ilong ug dunggan.

Gawas pa, sa kataposan namong duaw, giingnan mi sa doktor nga wa pa ko magkinahanglan og antipara. Pipila ka tuig na hinuon tong nilabay. Wa koy plano sa pagbalik. Gawas tingali kon di na gyod kong kabasa. Pagkakaron, kumbinsido ko nga way problema akong mata ug nga di ni maoy hinungdan sa panagsang pagsugmat sa akong labad sa u.

-o0o-

Di tinuod nga di ko ganahan og antipara. Dihay higayon, niadtong mga tuig nga kanunayng nagpuwa akong mga mata, nga kada adlaw kong mag-sunglasses, bisan gabii nang dako. Apan salamat nilang Dr. Jojo Aquino ug kaubanan, ug sa akong debosyon ni St. Therese, niputi ang akong mata. Maong wa na gyod ko molingi og antipara.

Di sab diay na tinuod. Nakahunahuna kong mag-antipara na lang dihang nibalik na sab og puwa ang akong mata. Nga gibasol sa akong asawa sa akong pagpamugos nga molakaw paingon sa trabaho matag buntag ug gabii ug sa grabeng abog ug aso sa kadalanan sa Mandaue.

Apan kanunay nakong makalimtan ang gipalit namong protective glasses. Ug nibalik na sab og puti ang akong mata.

-o0o-

Nakakita sab kog laing lusot sa kanunayng paglabad sa akong u. Nabantayan nako nga maglabad siya kasagaran sa weekends, bisan wa koy daghang gibasa, kon dugay kong makamata. Ug nabasahan nako nga usa sa labing epektibong paagi paglikay sa kaluya mao nga bisan unsang orasa kang matug sa gabii kinahanglang momata ka sa samang oras sa buntag, aron di maguba ang imong body clock.

Maong bisag Sabado ug Dominggo, nga wa koy trabaho, momata kog alag-4 sa kadlawon. Ug malipayon kong mopagarbo niya nga wa koy labad sa u ug busa ang akong mata wa magkinahanglan og bisan unsang antipara.

-o0o-

Nabasahan sab nako karong semanaha ang report sa Reuters nga nagbisto sa pito ka "medical myths." Usa nila parte sa mata. Di diay tinuod nga makadaot sa mata ang pagbasa nga pid-ok ang suga. Nga ang labing dakong kadaot nga makuha sa pagbasa sa ngitngit mao rang kunot sa agtang. Nagsuwat ko ini uban ang lab-as nga determinasyon pagsupak sa sugyot sa akong asawa nga ipatan-aw nang grado sa akong mata.

Apan ang akong asawa di sayon pildehon. Gawas pa, nagkalayo nang mga libro nga akong basahon. 14 na ang akong paboritong font size. Wa kong kahibawo hangtod kanus-a kong makapugong sa antipara. Ug sa akong asawa. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 27, 2007

2007-12-25T22:46:00.001+08:00

HULGA SA AYROPLANO

Kon tinuod pang makadaot ang cellular phones sa navigational equipment sa mga ayroplano, nahagsa o nasaag na unta ang tanang ayroplano nga akong nasakyan. Di ko ganahang mopawong sa akong cell phone kay lisod kaayong iduot ang nalubong nang power button sa akong telepono ug, kon mapawong na, mas lisod pa gyong paandaron pagbalik.

Gilokan kong maminaw matag pasidaan nila namong mga pasahero nga ang cell phones makaapektar sa paglupad sa ayroplano. Naibanan hinuon ang akong guilt kay nakabasa sa mga sinuwat sa mga eksperto nga way bisan gamayng ebidensiya ang mga kompaniya nga ang cell phones makapahagsa sa ilang mga ayroplano. Apan di libkason ang ban sa cell phones kay, segun sa mga kompaniya sa ayroplano, wa pa say klarong ebidensiya nga di sila makadaot sa mga ayroplano.

-o0o-

Wa kong kahibawo kon gipawong ba sab sa ubang mga pasahero ang ilang cell phones sa flights nga akong nasakyan. Niangkon ang mga kompaniya sa ayroplano nga wa silay mahimo pagpugos sa mga pasahero pagtuman sa lagda. Gawas lang kon dayag na gyong gamiton ang mga telepono, di nila mahimong tagsa-tagsaon pagkuot ang mga telepono gikan sa mga bolsa o bagahe aron pagtino nga napawong ang tanan.

Wa say panginahanglan nga gipahamtang ang mga kagamhanan sa nagkalainlaing kanasuran pagbutang og monitors sud sa mga ayroplano aron hingpit nga mapatuman ang ban sa cell phones. Apan sa ubang kanasuran mahimo kang prisuhon sa paglapas sa lagda. Wa pa nako masusi kon unsay silot dinhi sa ato: Prisuhon ba? Ihagbong sa ayroplano? Multahan? O pakauwawan lang pinaagi sa pagbadlong atubangan sa daghang mga tawo?

-o0o-

Mahimo hinuong naiwit na ta sa panahon.

Ang European Union nitugot na sa cell phones sa mga ayroplano. Ang Air France nitugot na sa text messaging ug internet access. Ang voice calls tugtan na sab sa ilang mga ayroplano sa mosunod nga tulo ka buwan. Ang JetBlue, inay mogamit og cellular phone technology, motaod og wifi network sa mga ayroplano sa Estados Unidos.

Wa nay naghisgot sa kadaot sa navigational equipment. Mas gikabalak-an nga daghang pasahero ang mag-away kon magyagaw nang tinawganay sa cell phones. O kon gamiton ang telepono sa manakay nga mga terorista.

-o0o-

Kon makabasa ug makasabot ang kadagkoan sa mga kompaniya sa ayroplano ning akong lindog, nahadlok kong initan na nilang akong telepono. Ang akong punto mao nga nagbaha nang kasayuran nga di makapahagsa ang cell phones sa mga ayroplano.

Kon di nimo pawngon ang cell phones samtang maglupad ang ayroplano, di gihapon kapuslan kay wa pa may signal sa ibabaw busa usik lang sa baterya. Apan kon, sama nako, makiglayog una sa di pa mapawong ang telepono, i-silent lang ug tagoi pag-ayo sa bagahe. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 26, 2007

2007-12-25T17:09:00.001+08:00

DUGUONG PASKO

Pagbaktas nako paingon sa akong gialagaran nga sibyaanan sa buntag sa pasko, labihang hawana sa kadalanan gikan sa nawatas-watas nga mga papel. Lahi sa nangaging katuigan nga naputos ang tibuok agianan sa naandang mga salin sa pabuto sa pagsugat sa pasko. Maong gaan ang akong buot nga nitambong sa trabaho.

Sayo kong nakatug sa gabii sa pasko. Gawas lang sa pipila ka gutlo nga pagkapugwat sa mga pabuto sa among kasilinganan dayong tungang gabii, nilahos ang akong paghinanok hangtod sa naandan nakong takna sa pagmata sa kadlawon. Ang akong asawa nga nagmata pa sa pagsulbong sa sipa ug mabulukong mga pabuto niasoy nako nga dali rang nahuman ang mga pabuto karong paskoha.

-o0o-

Wa na ko makugang sa pagtaho ni Dave Tumulak, Radyo Patrol 22 sa DYAB Abante Bisaya, nga wa rang kaabot og 20 ang mga nasamdan sa pabuto nga nasud sa Cebu City Medical Center, Vicente Sotto Memorial Medical Center ug ubang publiko ug pribadong mga tambalanan sa Sugbo.

Dako ning tidlom sa dul-an sa gatos nga mga nabuthan sa nangaging mga pasko. Kasagaran sa mga nahinabi ni Dave nitug-an nga wa na sila magpabuto tungod sa kahadlok nga di luwas ang mga pabuto ug tungod sa kakuwang sa kuwarta. Hinaot nga tinuod na silang nakamatngon nga ang mga pabuto gawas nga makapahimutang sa kakuyaw sa mga kinabuhi ug kabtangan pag-usik-usik pa gyod sa hinagoan nilang kuwarta.

Apan ang tinuod nga pagsuway masaksihan sunod semana atol sa atong pagsugat sa bag-ong tuig.

-o0o-

Samtang nitidlom ang gidaghanon sa mga nabuthan, nisulbong pag-ayo ang mga biktima nga nadunggaban. Kasagaran nila managhigala pa dihang nagsugod og inom apan wa na magkasinabtanay ni mag-ilhanay dihang nalumos nang ilang mga utok sa alcohol.

Nidaghan sang mga napusilan. Samtang usa na lay naigo sa saag nga bala, duha ang napusilan sa mga insidente nga gidudahang naglambigit na sab sa gangs ug fraternities ug laing usa napagan sa naginukdanay nga mga nagkaaway. Kinsay nag-ingon nga malampuson ang kampanya sa kagamhanan batok sa laag nga mga armas?

-o0o-

Apan ang labing dakong sagpa sa pagsugat sa pasko dinhi sa Sugbo mao ang pinusilay sa duha ka polis nga nisangpot sa pagkamatay sa usa nila. Samtang ang usa nila makapanalipod sa iyang kaugalingon nga igo lang nitubag sa alarma, ang namatay nga polis maoy gipasanginlan nga naghubug-hubog, nagwara-wara sa iyang armas, nanghasi sa mga sibilyan sa Rivaridge, Tisa, Dakbayan sa Sugbo ug nibihag og barbecue vendor.

Ang pagtabon sa buka sa mga armas sa kapolisan, samtang maisip nga malampuson sa kinatibuk-an, di garantiya nga luwas ang katawhan gikan mga polis nga nakalimot nga silay tigpatuman sa balaod ug tigpanalipod ug dili tighasi sa inosente nga mga sibilyan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 24, 2007

2007-12-24T16:29:00.001+08:00

KATUNGOD PAGPAKISAYOD

Ang katungod pagpakisayod maoy usa sa lig-on nga mga haligi sa demokrasya. Kon di ni gamiton sa katawhan, sama rang ilang gitugotan ang pangabuso ug pagpangawat sa mga opisyal sa kagamhanan. Kon yatakan ni sa nagkalainlaing mga buhatan sa kagamhanan, mahikawan ang katawhan sa iyang labing mahinungdanong mithi isip Haring Lungsod----tinubdan sa gahom ug tinuod nga hawod ug agawon, bisan sa labing dagkong mga opisyal sa kagamhanan.

Ang bisan unsa kagamay nga tilimad-on sa pagpangiyugpos ug pagpabaya sa katawhan sa ilang katungod pagpakisayod angay dayong tul-iron. Ang bisan unsang pagsuway ni bisan kinsang lokal ug nasudnong opisyal sa kagamhanan pagpig-ot sa katungod sa publiko pagpakisayod angay dayong buyagon. Kay kon dili, mamatay ang demokrasya.

-o0o-

Abunda ang atong mga lagda sa pagduma sa nagkalainlaing mga transaksiyon sa kagamhanan. Ang mga lagda, nga ang labing uwahi mao ang Government Procurement Act, pulos gitumong pagtino nga di maalkanse ang mga magbubuhis, nga sa tanang transaksiyon maila ang barato ug labing maayo nga produkto o serbisyo.

Apan ang mga lagda mapatuman lang kon himuon sa hingtungdang mga ahensiya sa kagamhanan ang ilang mga gimbuhaton. Kon sa subasta pa lang daan, nagkonsabo nang tigpatuman nga buhatan ug ang mga kontraktor, mameligro nang interes sa publiko. Kon sa pagpatuman sa proyekto molingiw ang tanang hingtungdan aron makalusot ang mga panglaktod ug kon hasta sa pagsubli sa proyekto magpatara lang mga auditor ug mga imbestigador, mapilde na gyong mga magbubuhis.

-o0o-

Maong mahinungdanon kaayo ang pagpatigbabaw sa katungod sa katawhan pagpakisayod. Ang ila rang pagkuti-kuti maoy makapabisto sa pagsabotahe sa subasta, sama sa taphaw nga terms of reference, o pagsabot nang daan sa mga kontraktor kinsay padag-on.

Ang ila ra sang pagpakabana maoy makapakinto sa mga tigpatuman sa proyekto sa di paglasaw sa semento o pagnipis sa kabilya, sukwahi sa napirmahang kontrata, aron lang pagbawi sa komisyon nga gihatag sa kontraktor ngadto sa mga opisyal sa kagamhanan.

-o0o-

Ang pag-insistir sa mga magbubuhis sa ilang katungod pagpakisayod mao say makapaisog sa mga ahensiya nga gitahasan pagsubli sa tanang mga transaksiyon sa kagamhanan. Ang makanunayong pagbantay sa katawhan mas gamhanan pa kay sa bisan unsang panghaylo ug panghudlat sa kurakot nga mga opisyal nga di ganahang masakpan ang ilang mga palusot.

Maong ang katawhan angayng mobarug ug mangisog pagsupak sa bisan unsang maniobra pagpug-ok sa ilang katungod pagpakisayod. Ang mga opisyal sa kagamhanan, bisan unsa sila kahubog sa gahom karon, angayng pahinumdoman nga, sa gusto nila ug sa dili, bisan unsa nila kamaayong manghaylo ug manghudlat ug motago og mga binuang, ang katungod sa pagpakisayod lang gihapoy modaog. Bisan unsa kalangay ug katungason ang pakigbisog alang sa kaligdong. Ug moabot ra gihapong adlaw sa panudya. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 25, 2007

2007-12-24T15:42:00.001+08:00

TAPOK SA PASKO

Pipila ka pasko nang nilabay, nagpasiugda mig party. Pasalamat sa tanang nakatampo sa malampuson kaayong kalihokan sa among sibyaanan. Gidapit namo ang tanang nahinumdoman namo nga nakatabang.

Isip palahi, usa ka Internet café ang among gipili nga himoan sa party. Kay usa sa kauban namong tigpasiugda maoy tagduma sa café. Gawas pa, nipasalig siyang mahimong masalida ang among kalihokan alang sa ubang wa katambong sa kalihokan pinaagi sa webcam.

Kay feeling high-tech man mi, palahi sab ang among mga imbitasyon. Way papelay, gipaagi lang sa email, chat ug text. Bisan klarong nabag-ohan, nisanong ang among mga gidapit, nga naglakip sa pipila ka dagkong opisyal sa kagamhanan.

-o0o-

Sa di pa ko malimot, sultihan diay tika nga pulos mi laki ang mga tigpasiugda. Among kaubanang babaye nitanyag unta nga maoy moandam sa pagkaon ug ubang gikinahanglan, apan puno sa garbo nga amo silang gibalibaran ug gipasaligan nga ang bugtong nilang himuon mao rang pagtambong ug pagtagamtam sa among giandam nga panihapon.

Sayong nangabot ang mga bisita. Diha pa ming kabantay nga ang among giandam mao rang inasal ug puso. Wa mi plato ni kutsara ug tinidor. Wa sab mi mainom. Wa gani mi kutsilyo nga ihiwa sa inasal ug sa puso.

Hilaw ang among mga dagway nga nilingaw sa mga bisita og istorya samtang nagkarakara ang among kaubanan pagpamalit og paper plates ug plastik nga kutsara ug tinidor. Ang softdrinks ug kape na lang sa café maoy among giuna pag-apud-apod.

-o0o-

Bisan sa kamasinabuton sa among mga bisita, naikog lang gud tingali tong uban pagpanaway sa among pagtuga-tuga, nahugno mi nga ang bag-ong mga teknolohiya nga among gisaligan pag-ayo pagpasiugda sa party way gikatabang sa among kaapiki.

Kon maka-order ka nag mga libro ug bisan pagkaon sa Internet, nganong di pa man tang ka-download og kutsilyo para sa inasal? Nganong di pa man mataoran og gripo ang PC alang sa red wine nga kaablihan pinaagi sa credit card? Nakaseguro hinuon kong di unta mi mabulilyaso kon naka-download pa untag giya unsay mga andumon alang sa party.

-o0o-

Niadtong Sabado ug Dominggo, nagpasiugda na sab mig party alang sa tanang kawani sa sibyaanan. Salamat sa among kasinatian, wa nay nagpatuga-tuga pagpasiugda. Gisabot na lang namong tanang makahigayon pagtambong sa pagda sa ilang kaugalingong pagkaon ug mainom. Nag-amut-amot sab mig ipalit og mga plato, kutsara, tinidor ug uling para sugbaan.

Malipayon kong motaho ninyo nga, bisan way webcams ni Internet connection sa beach resort nga among giabangan, malampuson ang kalihokan. Bisan analog rang among tape recorder nga among gigamit, nakahimo na mig usa ka oras nga yearender. Di hinuon kong kaseguro di ba kalusot sa Internet ang pipila sa mga hulagway sa low-tech namong tapok sa pasko. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 23, 2007

2007-12-24T07:17:00.001+08:00

ILANG PASKO

Haskang taasa sa pila shopping mall nga akong gipalitan. Nagkaduol ang pasko, nagkadaghan sang mga mamalitay nga wa pa gyod mahuman sa ilang pangompra. Kon unsa kahuot ang nanggawas nga mga sakyanan sa kadalanan, mao sab kalisod lutsan sa sud sa nagkalainlaing mga tindahan.

Di na hinuon daghan ang mga gipamalit sa mga konsumidor nga naglinya aron pagbayad. Hagbay rang nahatag ang bonus sa kasagaran sa mga kompaniya. Mahimong nahuman nang pagpamalit sa mga pinaskohan sa ilang mga paryente ug kahigalaan. Ug igo na lang gitiwas pagpalit ang pipila nga nakalimtan. O tingali ang pipila nila karon pa makatigom og igong kantidad pagpamalit sa mga andamon alang sa pasko.

-o0o-

Akong gipili ang cashier nga labing mubo og linya. Nahibung ko nganong ang mga konsumidor nga nag-una nako nipili man sa mas taas nga mga linya. Sa wa pa hingpit motuybo ang akong kaluoy nila, mas una kong nagmahay nganong wa magtagad pagtan-aw unsay nahitabo sa unahan sa linyang akong giapilan.

Ang among kahera labihan kamapahiyumon. Maya ang iyang panagway nga mohangop sa pumapalit sa di pa kuwentahon pilay ilang bayranan ug makigsulti na sab siya nila sa di pa manukli.

Di ang iyang maayong batasan ang nakahasol nako. Kon dili ang iyang kahinay pag-atiman sa mga pumapalit. Samtang nakaseguro kong tam-is kaayo siyang motimbaya og "Merry Christmas," dugay kaayong makalihok ang kanunay lang maungot namong linya.

-o0o-

Wa katabang sa among kawsa nga wa siyay bagger. Human siya manukli, siya ra say moputos sa mga pinalit. Nagkuwang bang mga kawani? O tihik lang ang management? O daghan lang ang nipalta? O mas daghan lang gyong shoppers maong gipasagdan ang among kahera nga siya rang usa?

Ang ubang kahera, gawas nga mas paspas, duna pa gyoy pares nga bagger. Apan mug-ot ang ilang mga dagway. Kon ikay pumapalit, unsay imong palabihon: Ang kahera nga mapahiyumon apan langayan; o ang paspas apan di kamaong motimbaya?

-o0o-

Kon napuno sa diwa sa pasko ang imong kasingkasing, makapasaylo ka sa kalangay. Apan kon sama ka nako nga napasaran na sa paniudto, tingali palabihon sab nimong nagmug-ot.

Dihang ako nang turno ang pagbayad, nawa sa tam-is nga pahiyom sa kahera ang tanan nakong kahimangod. Hastang akong gutom. Salamat sa iyang pagtimbaya nako, nakaamgo ko sa kaabunda sa akong nadawat nga mga grasya. Labi na dihang nakakita sa mga bata ug ilang mga ginikanan sa gawas sa mall nga nanaygon. Sa kaluya sa ilang bayhon, klarong wa pay paniudto. Ug sa kabugnaw sa reaksiyon sa mga pumapalit sa ilang panaygon, dako ang kahigayonan nga, sama sa ubang mga adlaw sa tuig, gutom, mingaw ug masulub-on lang gihapon ang ilang pasko. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 23, 2007

2007-12-21T17:00:00.001+08:00

LUBAD ANG HOUSE

Ang 72 anyos na nga Armadong Kusog sa Pilipinas maoy usa sa labing nagusbat sa determinadong mga maniobra ni Pres. Arroyo pagpabilin sa gahom. Si AFP Chief Hermogenes Esperon usa sa mga heneral nga gilambigit Hello Garci tapes sa pagtikas sa piniliay sa Mindanao. Inay susihon ang nahimo niyang posibleng kalapasan sa balaod gidudahan nga ang iyang dakong papel sa piniliay maoy usa sa mga hinungdan nganong gitudlo siya sa mapasalamatong Arroyo sa labing taas nga katungdanan sa military.

Ang pamunoan ni Esperon wa kaiban sa diskontento sa batan-ong mga opisyal sa militar nga daan nang nagprotesta sa nangaging mga liderato nga gilambigit sa minilyon ka pesos nga mga kahiwian. Apan ang iyang lunod-patay nga pagpaluyo ni Arroyo maoy usa sa nakabaraw sa mga pagsuway pagsakmit sa kagamhanan.

-o0o-

Nakugang ang tanang hingtungdan sa talagsaong salida sa mga kongresista sa pagtuki sa gisugyot nga nasudnong budget alang sa 2008: Gawas nga paspas nilang napasar ang P1.2 trilyones nga budget, gilaslasan nila og P17 bilyones ang gahin sa Malakanyang pagbayad sa langyawng utang ug gibalhin ngadto sa mas dinaliang mga panginahanglan.

Ang progresibong lakang sa mga kongresista, nga nisunod sa maisugong pagsaway ni Kongresista Edcel Lagman sa way paghunahuna nga paggahin sa labing dakong pahat sa budget alang sa langyawng utang, nakapauwaw sa mga senador. Kinsa nagdumili pag-iban sa gahin sa debt servicing bisan sa dakong pagtidlom sa dolyar atubangan sa peso.

Apan wa pa gani matapos ang tuig, nitumaw ang tinuod nga bulok sa House. Human nipasidaan og veto si Arroyo, nilubad ang mga kongresista ug nideklarar sa ilang bag-ong tinguha pagpasar sa budget nga labing madawat sa Malakanyang.

-o0o-

Taphaw ang panalipod ni House Speaker de Venecia sa eskandaluso niyang paghatag og P200,000 nga Christmas bonus alang sa matag usa sa 241 ka mga kongresista. Ang pagpatin-aw nga ang dakong bonus alang diay sa mga kawani sa House maoy pag-insulto sa kaligdong sa nasud ug sa katawhan.

Kon tinuod nga alang ni Juan ang bonus, nganong didto man niya ihatag ni Pedro? Gawas pa, wa mabantog ang mga kongresista sa kaandam pagpakigsawo sa ubang mga tawo sa kuwartang nasud na sa ilang mga bolsa.

-o0o-

Ang nahiagoman sa magpapatigayong si Benson Chua sa mga ahente sa NBI nga iyang gipasanginlang nikulata ug niposas niya sa ganghaan sa bay nga iyang giabangan sa Sto. Niño Village sa Banilad, Dakbayan sa Sugbo, makapakugang tungod sa labihang kabangis. Nakapabanhaw ni sa kahadlok sa ahensiya kansang mga ahente way kukaluoy nga nirakrak sa inosenteng mga kawani sa Plantation Bay nga ilang nasaypang mga durugista.

Kon ilang napanamastamasan ang usa ka dakong negosyante sama ni Chua, unsaon man pagpanagang sa ordinaryong mga molupyo sa santako sa ahensiyang gitahasan unta pagpanalipod nila? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 21, 2007

2007-12-20T16:03:00.001+08:00

PORK NI GLO

Ang nabisto nga P30 bilyones nga pork barrel ni Pres. Arroyo nga gisukip sa nasudnong budget alang sa sunod tuig maoy labing uwahing timailhan unsa siya ka-desperada nga magpabilin sa gahom. O, kon tuohan ang mga pasangil batok niya, unsa siya kahakog pagpaburot sa iyang bolsa. Kay kon makalusot, ang nagbuntaog nga pundo mahimo niyang gastuhon sa bisan unsang katuyoan, sa way pagpakita og mga resibo ni pagsumiter og mga dokumento ngadto sa Commission on Audit (COA).

May sukaranan ang kahadlok nga ang P30 bilyones gamiton pagpug-ok inay pagpalambo sa katawhan. Ang P200 milyones nga tinuig nga pork barrel sa matag senador ug ang P70 milyones sa matag kongresista, nga gidudahang tinubdan sa minilyon ka pesos nga komisyon sa mga proyekto nga ilang pasiugdahan, wa ra sa kumingking sa labing tambok sa tanang pork nga gilaming ni Arroyo.

-o0o-

Salamat sa dunot nga panig-ingnan ni Arroyo, natakdan na ang kinatibuk-an sa burukrasya. Ang iyang way pupanagana nga paggamit sa atong mga buhis sa bisan unsang katuyoan nakapadasig sa mga haligi sa iyang gabinete, ubang mga ahensiya, mga lalawigan, mga dakbayan ug kabarangayan sa pagtiti sab sa tanang kahigayonan nga mabolsa ang kabahin kon di man ang kinatibuk-an nga gahin alang sa tinarung untang mga proyekto.

Tukma ang paniid sa atong katiguwangan nga ang labing dakong kalainan sa pangurakot sa diktadurang Marcos ug sa mga lider nga nisunod niya mao nga sa panahong Marcos natingob ang kawat sa Malakanyang apan dihang nalibkas nang balaod militar nikatay nang kagaw sa mga kiriwan ngadto sa labing ubos nga mga buhatan sa labing hilit nga kabarangayan.

Apan may sukaranan sang lab-as nga pasidaan: Nga kon way makabaraw ni Arroyo, ang mahibilin alang sa gagmayng mga politiko mao na lang ang mamisik sa higante niyang baling sa palasyo.

-o0o-

Makalahutay bang oposisyon nga mga senador pagbabag sa gisugyot nga P1.2 trilyones nga budget sa 2008 hangtod nga matangtang nang makalilisang nga pork barrel ni Arroyo? Palabihon bang Senate President Manny Villar ang sayo nga pagpasar sa nasudnong budget bisan sa nabantang nga naghitinghiting nga tambok sa pagpahimus?

Nakapasamot sa eskandalo sa pork barrel ni Arroyo mao ang pasalig sa Malakanyang nga ma-balanse nang budget sa di pa siya mokanaog sa 2010. Aron pagkab-ot ini, angay untang laslasan ang gasto sa kagamhanan, labi nang pork barrel ug ubang pagwaldas-waldas. Apan di makatugot si Arroyo ug iyang mga alyado nga maibanan ang ilang sibot.

Maong sa lakang nga lisod hitupngan ang kapintas gilaslasan ni Arroyo ang daginuton nang daan nga gahin alang sa batakang mga panginahanglan sa kinabag-an sa katawhan. Nga naatol lang nga mao say nagtukaw ug nagpadusingot sa mga buhis nga ilang gitabangan ug giilogan sa paggasto. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 20, 2007

2007-12-19T16:08:00.001+08:00

PASKO SA PABUROT

Ang pasko, sama sa naandan, gigamit sa mga politiko pagpaburot sa ilang bolsa. Human sa tibuok tuig nga pagpahimus sa ilang katungdanan, ang pasko gihimong kahimanan pagtulis sa katawhan sa atubangan. Gikabay-an nilang sumad sa pagpakatawo sa atong Manunubos aron pagtilok sa bisan unsang nahibilin sa panudlanan nga hagbay ra nilang gihukhokan.

Ang pahibawo ni Pres. Arroyo nga ang matag kawani sa nasudnong kagamhanan makadawat og P10,000 nga Christmas bonus nahimong pabilo sa hangol nga mga politiko paghimong mas sanag ug sadya sa ilang pasko. Ginamit ang buhis nga siningtan sa labing kabos nga kinabag-an. Ang pasko, sa makausa pa, nahimo na sang kahigayonan pagpasundayag sa ilang way kinutobang pakauwaw ug way kukaikog nga papating.

-o0o-

Ang labing baga nilang tanan, nakatag-an mo, mao gihapon ang mga kongresista. Matag usa nila nakadawat nag P200,000 nga ilang mabawon sa ilang tagsa-tagsa ka distrito. P48 milyones ang gihulbot sa namiyahok na natong panudlanan aron pagtagbaw sa tanang 240 ka kongresista.

Bahala na kon way igong gahin alang sa atong mga tambalanan, bahala na kon way bisan usa ka mumho na lang nga pagkaon ang gipanggutom natong katawhan pagsugat sa pasko ug bag-ong tuig, ug bahala na kon naggapos sa kaburong ang kinabag-an sa atong kabataan tungod sa kakuwang sa mga eskuylahan.

Ang mahinungdanon mao nga mapadayon ang nangalisbong bisyo pagbusdik sa mga kongresista matag tapos sa tuig. Ang mahinungdanon mao nga mapalig-on ni House Speaker Jose de Venecia nga magpabilin sa gahom human pasidan-i nga kutob lang sa kataposan ning tuiga ang lugway nga di siya hilabtan sa katungdanan.

-o0o-

Di hinuon monopoliya sa mga kongresista ang pagpahimus. Ang mga magbabalaod sa mga lalawigan, dakbayan, kalungsoran ug kabarangayan nakakat-on na sab. Mga konsehal sa usa ka habagatang lungsod sa Sugbo gipasanginlang nihatag sa ilang kaugalingon og tag-P40,000 matag usa.

Ang mga politiko nahibawo na nga ang gidak-on sa ilang bonus mag-agad sa gidak-on sa mahibilin sa ilang pundo. Maong may sukaranan ang mga pasangil nga giluok ang mga proyekto pagtubag sa labing batakang panginahanglan sa katawhan aron nga mas daghan ang mahibilin nga ilang bahin-bahinon sa pasko.

-o0o-

Samtang sakay kaayo sila sa kasadya sa pasko, ang mga politiko way pupanaganang nisalikway sa pipila sa mga mithi sa pasko----ang paghinatagay ug pakigsawo sa labing kabos sa katawhan. Di lang atol sa pasko. Kon dili sa tibuok gyong tuig.

Ang labing timawa nga hut-ong sa atong katawhan, nga mao untay labing nagkinahanglan og gasa paghaw-as nila gikan sa lang-og nga nahimutangan, mao na hinuoy gihimong gatasan sa mga politiko. Nga nakapatuyang sa pagpanamastamas nila sud na sa kapid-an ka katuigan. Bisan pa sa panahon sa ilang katiguwangan.

Nga, sama nila karon, nagpatara ug niluom lang. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 19, 2007

2007-12-18T16:47:00.001+08:00

TINUOD NGA ALAS

Ug nidaog ang kutas nga pakigbisog sa mga mag-uuma sa Sumilao, Bukidnon. Sa kataposan, makuha na pagbalik ang umahan nga dugay nang gihikaw gikan nila pabor sa industriya. Salamat sa ilang maisugong lahutay, motuyhakaw pagbalik ang himatyon nang paglaom sa kahigayonan nga mapatuman ang matinud-anong kausaban sa yuta.

Inay maluya, mongaab, moyaka sa yuta ug magmahay sa ilang gidangatan, ang mga mag-uuma nibarug alang sa ilang katungod. Gipakita ang tanang hingtungdan nga di sila magpakahilom ug mangiyugpos lang atubangan sa dakong inhustisya nga ilang nahiagoman. Naghiusa ug nagpakabana pagkuha sa ilang makiangayong bahin sa balaod.

Hinaot nga mahimo silang panig-ingnan sa ubang mga hut-ong nga samang gilupigan ug, sama sa mga mag-uuma, may katakos paghaw-as sa ilang kaugalingon.

-o0o-

Apan kinahanglan ba sab nga mobaktas og 1,700 kilometros ang ubang mga biktima? Kinahanglan ba una silang mopabantang sa init ug uwan sud sa duha ka buwan? Kinahanglan ba silang magtolda sa kadalanan ug mamugos pagsud sa Malakanyang una paminawon ang makiangayon nilang mga tinguha?

Di makapangangkon ang kagamhanan nga nagdugo ang ilang kasingkasing alang sa mga mag-uuma sa Sumilao. Kon di pa tungod sa ilang pagbudhi, di mapalagpot ang mga biktima gikan sa ilang mga umahan. Kon di pa tungod sa ilang pagpabaya, di mapasa-pasa ang 144 ka ektaryang luna sa nagkalainlaing mga tag-iya nga way bisan gamayng tinguha pagtuman sa ilang gipasalig nga kalamboan.

Kay wa nay laing kapaingnan, napugos si Pres. Arroyo pagpakigtagbo sa nangantod nga mga mag-uuma. Apan inay itugyan nang ilang awhag, igo lang hinuon silang giingnan nga gitugyan niyang ilang kapalaran sa Department of Agrarian Reforms (DAR), ang ahensiya nga maoy nagsubli-subli pagtampok sa ilang bukubuko sa nangaging katuigan.

-o0o-

Ang pagduko sa DAR ug sa pamunoang Arroyo di hinuon sukaranan nga mag-piyesta nang mga mag-uuma. Napugos lang ang kagamhanan pagtun pagbalik sa makauuwaw nilang binuang kay wa magsilbi ang ilang panghudlat, panghaylo ug pakauwaw sa mga biktima nga, lahi sa ubang gipangyatakan, wa magpatara lang.

May uban pang mga mag-uuma nga mas pait ang gidangatan. Gipalayas sa mga luna nga gitikad sukad pa sa ilang katiguwangan aron lang himuong mga pabrika o kasagbotan nga hapak-hapakan og puthaw nga bola. Apan lahi sa taga Sumilao, wa kaako pagtiyabaw. Busa way kahigayonan nga mapaminaw.

-o0o-

Ang pait nga kamatuoran mao nga ang mga mag-uuma sa Sumilao kabahin lang sa way kinutobang listahan sa mga biktima sa nagbuntaog nga pagpangyatak sa tawhanong mga katungod. Ang ilang kadaogan tsamba lang kon itandi sa bangis nga pagpitlok ug pagpahilom sa mga kawsa sa kaligdong.

Apan ang ilang kalamposan di maoy una ni kataposan. Di sila maoy una ni kataposang hut-ong nga makaamgo nga kon magkahiusa way panaugdaog nga di nila mabatokan ni kausaban nga di makab-ot. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 18, 2007

2007-12-17T15:34:00.001+08:00

POLITIKA SA TAMBAL

Kon nakabati ka na sa pakigpung ni Kongresista Pablo Garcia ug nanghuy-ab, wa ka mag-inusara. Di kong kabasol kon, tungod sa kasinatian, andam ka na lang mopiyong sa eskandalo ug mosabot sa iyang kaubanang mga kongresista nga namiya bisan wa pa mahuman ang ilang sesyon. Nahadlok kong modason sang publiko sa imong sentimento bisan di makiangayon ang pag-isip sa kaduka nga mas dakong kapildehan kay sa kapakyas sa mga magbabalaod pagtuman sa batakan nilang mga gimbuhaton.

Apan si Garcia maoy labing nasuhito sa epekto sa kadugay niyang mahuman----sa pakigpung o pagpangutana man. Maong human sa giinat ug way kataposang pakiglalis nga nakapaislag sa mga kongresista, nga ang mayoriya andam nang mosalikway sa iyang baruganan, nahibawo si Garcia nga kalugwayan pang iyang salida pinaagi sa yanong pagkuwestiyon sa quorum.

-o0o-

Kon tuohan ang argumento ni Garcia, nga ang gisugyot nga mga balaodnon mopabor sa langyawng mga kompaniya inay molaslas sa presyo sa ilang baligyang mga tambal, motumaw nga siya ra diay kamao:

· Nga ang mga balaodnon nga nag-ung-ong sukad pa sa niaging mga kongreso, nga gipatuong mopalingkawas sa mga pasyente gikan sa gipaburot nga presyo sa mga tambal, dako diayng pangilad;

· Nga may mga balaod na diay untang magamit batok sa mga kompaniyang nagpahimus sa kabos nga mga pasyente pinaagi sa mahal kaayo nilang mga tambal apan si Pres. Arroyo nangiyugpos lang ug nidason hinuon sa dakong pangilad sa iyang kaubanang mga kongresista;

· Nga angayng ibasura ang cheap medicine bills kay gipasiugdahan sa mga itoy sa multinational companies; ug

· Human sa daghang katuigan pagpangita og sulbad, ang gikinahanglan mao ra diayng political will ni Arroyo pagpatuman sa karaang Intellectual Property Code.

-o0o-

Ang bersiyon sa Senado hagbay rang napasar. Nga mao say nahitabo sa niaging Kongreso. Kay wa pa man si Garcia niadtong higayona, way init nga lalis apan ka-wa gihapoy quorum ang nakasangit sa balaodnon sa House hangtod nga namakasyon na lang ang mga kongresista alang sa piniliay sa Mayo 14.

Maong nitumaw na hinuong kahadlok nga maligsan na sab sa pamolitika ang interes sa publiko. Kay kon mapasar ang dugay nang gihandom nga balaodnon, makapangangkon og kredito ang tinuorayng utok ini nga si Senador Mar Roxas.

-o0o-

Si Pres. Arroyo maoy mopirma sa balaodnon ug busa, sa gusto sa kampo ni Roxas o dili, mapiskan sa pasidungog kon molampos pagpaubos sa presyo sa tambal. Siya ray makapapasar sa balaodnon sa House, bisan sa kusganong pagsupak ni Garcia.

Apan salida ba lang gyong gihimo ni Garcia? Unsaon na man lang kon may sukaranan ang iyang pasidaan nga bisan mapasar nang balaodnon mahugno lang ang katawhan kay magpabiling taas ug di makab-ot ang presyo sa tambal? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 17, 2007

2007-12-16T14:46:00.001+08:00

UNSAY DAG-ANAN?

Kon wa kaugpo ang nangaging mga imbestigasyon sa mga eskandalo nga gipasangil batok sa iyang pamunoan, unsa may kahigayonan nga makabuylo ang pakisusi nga gimando ni Pres. Arroyo sa mga proyekto sa 12^th Asean Summit nga gipahigayon dinhi sa Sugbo niadtong Enero ning tuiga? Matag higayon nga manganti si Arroyo pagbadlong sa pangurakot ug sa pagsilot sa mga kawatan, pangilogan ang mga maminaw.

Ang sangpotanan sa nasudnon ug kalibotanong surveys nga nag-ila sa Pilipinas nga usa sa labing kurakot nga nasud sa Asya ug sa kalibotan ug ni Arroyo nga maoy labing kawatan nga presidente sa kasaysayan sa nasud maoy labing bantang nga mga ebidensiya sa kadako sa kang-a tali sa pagarpar ug sa kamatuoran.

-o0o-

Tungod sa iyang pasalig nga kasilotan ang tanang sad-an nga mga opisyal kon kapamatud-an ang mga anomaliya sa gibanabanang kapin sa P2 bilyon nga balor sa mga proyekto sa summit, gikuyawan na hinuon rong mga Sugbuanon. Nga ang pakisusi sa higanteng eskandalo molikoy, sama sa nangaging taphaw nga mga imbestigasyon sa mga kahiwian nga gipasangil sa pamunoan: Jose Pidal, Hello Garci, Fertilizer scam, NBN ug daghan pang uban.

Ang labing dakong kahadlok sa katawhan mao nga, sama sa naandan, ang gagmay rang mga tambasakan maoy masilotan. Kana kon ulug-ulogan nilang mga magbubuhis ug paundayonan ang imbestigasyon. Apan ang labing dagkong mga iho, nga gihulagway nga pulos sikit sa luwag sa Malakanyang, magpabiling gawasnon sa pagpadayon sa ilang yawan-ong tahas pagtilok sa atong panudlanan.

-o0o-

Ang pagdominar sa mga tinudlo ni Arroyo sa Ombudsman ug sa Commission on Audit (COA) wa kaiban sa kahadlok sa katawhan nga, sa makausa pa, giduwa-duwaan lang sila. Isog lang kaayong Ombudsman ug COA nga mogukod sa mga sinumbong kon mga kaatbang sila sa pamunoan o kon ubos rang katungdanan nga gihuptan.

Apan kon dagko na ganig kalyo ang mga hingtungdan, mokalit lag kamingaw ang Ombudsman ug ang COA. Modayon og panghunaw si Deputy Ombudsman Pelagio Apostol pinaagi sa pag-ingon nga komplikado kaayong mga transaksiyon ug way katakos ang iyang mga imbestigador.

-o0o-

Unsa ra man intawoy dag-anan sa gagmayng mga magbubuhis atubangan ning hangol nga mga mantaga nga naglumba pagkawkaw sa ilang hinagoan? Mabisto lang ang mga kukhan kon mag-unay na, kay di maayong pagkabahin ang bunga sa ilang kabuang. Apan bisan mailhan na, wa pa gihapoy garantiya nga masilotan. Kay sayon ra man sab kaayong magkasabot pagbalik ang mga kanahan.

Magpaabot na ba lang ta nga mabusog na sila ug mobanos nang bag-ong pamunoan? Wa tay laing kapilian gawas sa paglaom nga mas tarung ang mga mopuli. Di hinuon makadasig ang mga leksiyon sa atong kasaysayan. Mga dagway ray mag-usab-usab apan managsama ra gihapong kamapahimuslanon ug kakawatan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 16, 2007

2007-12-15T15:17:00.001+08:00

UNSAY UBANG GITAGO?

Ang lokal nga mga opisyal sa Bohol nangayo og kopya sa dokumento nga akong gibasehan sa akong gisuwat dinhi sa niaging semana mahitungod sa pagtulis sa unom ka mga turistang Hapones nga gikatahong gitago sa kapolisan. Tungod sa iyang saad pagsusi sa pasangil, akong gihatagan og kopya sa akong dokumento si Board Member Ma. Fe Camacho-Lejos, ang pangu sa tourism committee sa Bohol Provincial Board.

Gi-fax nako ang dokumento sa buhatan ni Lejos niadtong Miyerkules human ko nahibalik sa Sugbo gikan sa Manila. Apan ang mga sakop sa media sa Bohol nanawag nako nga nagdumili ang Bol-anong mga opisyal paghatag nilag kopya sa dokumento nga akong gihatag. Dihang akong gipangumusta ang ilang imbestigasyon, igo lang nitubag si Lejos nga nasakit siya sa niaging lima ka adlaw.

-o0o-

Nahasol ko sa gisumbong sa pipila ka mga peryodista ug mga magsisibya sa Tagbilaran: Gidid-an sila sa pagpangutana mahitungod sa tulis ug sa pagtago sa kapolisan sa krimen. Mao ba ni ang opisyal nga baruganan sa pamunoan ni Gobernador Erico Aumentado? Nga inay patubagon ang kapolisan nganong ilang gitagoan ang tulis, dasonan na lang ang nasugdang cover-up ug pakalimtan na lang ang pait nga kasinatian sa ilang mga turista?

Hinaot nga ang tuyo sa mga opisyal mao lang ang pagpanalipod sa malambuon nilang industriya sa turismo. Apan angay silang pahinumdoman nga kon padayong tagoan ang krimen, mosamot kaalarma ang mga turista sa pagduda nga dugay na nilang gitagoan ang mas daghan ug mas dagko pang krimen.

Hinaot nga ang kadagkoan sa PRO 7 nga mas una namong gihatagan sa dokumento mopaspas sa ilang pakisusi, labi na karon nga nanginlabot nang Kampo Crame.

-o0o-

Tungod sa kusganong pagpangugat sa kapolisan sa Bohol nga way tulis nga nahitabo, niang dugang kasayuran nga akong nahipos:

· Ang tulis nahitabo niadtong Septiyembre 29, sa ato pa kapin na sa duha ka buwan nga gitagoan;

· Ang police-escort mao si PO3 George T. Sarabosing sa IAS sa BPPO headquarters sa Kampo Dagohoy;

· Ang mga bikita sa tulis mao silang Kotaro Mine, 20; Junko Tatsuta, 19; Maoko Misutani, 21; Ryo Yamakawa, 22; Nanako Honda, 22; Mari Kusgachi, 20; ug duha tour guides;

· Ang tulo ka tulisan pulos nag-bonnet ug armado og duha ka kalibre .357 nga rebolber ug usa ka kalibre .45 nga pistola;

· Ang kuwarta ug kabtangan nga nakuha gikan sa mga biktima mobalor og P238,400;

· Na-blotter ang insidente sa Sierra Bullones Police Station pinaagi sa imbestigador nga si PO2 Conrado A. Butil; ug

· Ang certified true copy sa blotter nga among nakuha gipirmahan sa hepe sa kapolisan sa Sierra Bullones, si P/Insp. Rufino M. Balili niadtong Septiyembre 30, usa ka adlaw human sa tulis. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 15, 2007

2007-12-14T10:52:00.001+08:00

LANGAW RAY SANGIT

Angayng pasidunggan ang Visayas Ombudsman sa pormal na nilang pagpasaka og mga kasong kriminal batok nilang Lapulapu City Mayor Arturo Radaza ug ubang mga opisyal nga gilambigit sa pagpamalit sa overpriced nga computers ug nilang DPWH 7 Director Roberto Lala ug ubang mga opisyal nga gipasanginlang maoy nagpalusot sa anomalusong subasta sa surveillance cameras nga gigamit sa niaging Asean Summit.

Sa makausa pa, napasaligan sa Ombudsman ang mga magbubuhis nga may kahigayonan pa diayng maggukod ang mga kawatan sa panudlanan sa kagamhanan, kon di na man mabawi ang kuwartang napilde sa mga transaksiyon. Kana kon makamatuod ang Ombudsman sa mga pasangil ug molahutay sa prosekusyon sa mga kasong ilang gipasaka.

-o0o-

May sukaranan nga magsaulog silang Efrain Pelaez Jr. ug ubang nagpakabanang mga magpapatigayon sa Sugbo nga maisugong nisukol ni Radaza. Ilang napamatud-an nga mahimo diayng suklan ang City Hall pinaagi sa maisugong pagbarug ug panaghiusa batok sa politikong wa managana paggamit sa makinarya sa kagamhanan paghasi sa iyang mga kaatbang.

May sukaranan sang magsaulog si Crisologo Saavedra. Human siya bugalbugali sa iyang exposes sa anomalusong mga proyekto sa 12th Asean Summit, karon ang Ombudsman mismo nimatuod nga ang mga pasangil ni Saavedra duna diay lig-ong mga sukaranan ug wa lang hagdawa sa hangin.

Hinaot nga madasig ang ubang nagpakabana nga mga magbubuhis, mobutyag sab sa kahiwian sa mga transaksiyon nga ilang naapilan o nasaksihan ug makigharung sab sa mga kiriwan, bisan unsa pa sila kadagko og kalyo.

-o0o-

Apan nakabantay ba mo nga ang mga opisyal nga gikiha sa Ombudsman pulos gagmayng isda kon itandi sa lapad na kaayong wanang sa pangurakot? Ang labing dako sa mga naapiki mao si Radaza. Kinsa gihulagway nga samtang hawod sa Opon way direktang koneksiyon sa Malakanyang; o, kon duna man, mas sikit sa luwag ang iyang mga gikabangga.

Ang Ombudsman way tihiktihik sa paghan-ok sa kahiwian ngadto nilang Lala ug ubang lokal nga tagduma sa DPWH. Apan nikalit lag kalubay ang Ombudsman sa di malalis nga kamatuoran nga silang Lala igo lang nagtuman sa sugo ni DPWH Secretary Hermogenes Ebdane, usa sa labing suod ni Pres. Arroyo.

-o0o-

Ug kon wa pa sab mong kabantay ang Ombudsman nagpabiling hilom mahitungod sa mas dakong transaksiyon sa Cebu International Convention Center (CICC). Usa sa mga giya sa Ombudsman sa pag-atiman sa mga kasong magbaha sa ilang mga buhatan matag adlaw mao nga unahon nila ang mga naglambigit sa labing dagkong mga opisyal ug labing dakong kantidad.

Ang computers ni Radaza balor og P23.5 milyones ug ang surveillance cameras balor og P83 milyones. Nganong gipauwahi man sa Ombudsman ang CICC nga gibanabanang gigastohan nag P1 bilyon?

Wa ba diay kalainan ang Ombudsman sa bay sa lawalawa: Ang langaw masangit; apan ang kabaw molusot? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 14, 2007

2007-12-13T17:17:00.001+08:00

LUGPIT SA MEDIA

Ang mga lagda nga giumol sa kapolisan, nga mahinangpon dayong gidasonan sa Malakanyang, usa ka mapangahasong pagsuway paglugpit sa kagawasan sa media. Si Pres. Arroyo ug ubang mga opisyal sa kagamhanan, nga ganahan kaayong mopahimus sa media kon pabor nila apan di sab managana paggukod ug pagpaposas sa mga magsisibya ug mga peryodista kon mahudlat nang ilang pamunoan, way katungod sa paghigpit sa media unsay ilang mahimo ug unsay di nila mahimo.

Tungod sa ilang kahubog sa gahom ug kahigwaos pagpabilin sa katungdanan, sayon kaayo alang sa pamunoang Arroyo ang paghikalimot ug paghandos sa suok sa probisyon sa batakang balaod nga nagdili sa pagpasar og balaod nga makagapos sa kagawasan sa media. Kon gidid-an ang Kongreso pagpasar og balaod batok sa media, nganong magpahilas-hilas mang Malakanyang pagpamugos sa taphaw nilang mga lagda?

-o0o-

Nasobrahan ra bang kasibaw ug kamasuk-anon sa reaksiyon sa mga sakop sa media sa pagposas sa ilang kaubanan nga ni-cover sa pagsakmit ni Sen. Antonio Trillanes IV sa Manila Peninsula niadtong Nobyembre 29? Kon kabahin ka sa pipila na lang nga padayon pang nibilib ni Pres. Arroyo, mahimong di ka managana pag-abiba sa linya sa Malakanyang.

Apan kon tinuoray kang mahigugmaon sa kagawasan ug demokrasya, di kapugngan ang imong kaugalingon pagpakigsawo sa nagbuntaog nga kabalaka sa media:

· Sa kadaghan na sa mga kudeta nga nahitabo sukad sa 1986, nga naglakip sa mas lapad ug mas duguon pang mga pagsuway pagsakmit sa kagamhanan, way bisan usa ka sakop sa media nga gidakop ni giposasan; ug

· Human nagnukus-nukos sa pagpanghudlat ug pagpangayog pasaylo, kusganong gipasidan-an ang media nga posasan lang gihapon ang media kon dunay umaabot nga susamang mga panghitabo.

-o0o-

Human sa pagkapukan sa diktadura ni Ferdinand Marcos, si Arroyo lang ang nakaako sa pagronda sa buhatan sa usa ka pamantalaan ug pagdili sa mga protesta sa kadalanan. Nga mas makahahadlok kon itandi sa pagpasakag kasong libelo ni Cory Aquino batok sa pipila ka peryodista ug sa pag-abog ni Joseph Estrada sa advertisers sa laing pamantalaan.

Maong may sukaranan ang kahadlok nga mahimong may laraw si Arroyo pagpahilom sa media.

-o0o-

Ang labing makiangayong makaumol og mga lagda alang sa media mao ra sab ang mga haligi sa industriya. Labaw sa code of ethics sa nagkalainlaing media organizations, labing epektibong makabadlong sa pangabuso sa media ang gawasnong kumpetinsiya. Ang gawasnong media di mahitabong magkasabot paglubong sa kamatuoran ug pagsangyaw sa bakak.

Unsay labing lig-on nga garantiya batok sa way kukauwaw nga pangilad ug panagkonsabo sa tanang sakop sa media? Ang mabuot nga publiko. Kon pasagdan sa mga sakop sa media nga magusbat ang ilang credibility, wa nay motan-aw, wa nay mo-advertise ug di mahitabong molahutay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 13, 2007

2007-12-12T12:08:00.001+08:00

NAGBAGANG KASILAG

Ang pagkisikisi sa Malakanyang sa sangpotanan sa survey nga si Pres. Arroyo ang giisip sa katawhan nga labing kurakot sa tanang presidente sa Pilipinas makapalig-on lang sa pagtuo nga ang kinabag-an wa na ganahi sa iyang pamunoan, bisan sa tanan niyang pangangkon sa ekonomikanhong kalamboan, ug nga ang mga maniobra na lang ni Arroyo maoy nakababag sa iyang pagkalagpot gikan sa gahom.

Modason sab ni sa pagtuo nga ang kinabag-an nituo na sa mga pasangil sa pagpangawat ug pagpanikas batok ni Arroyo bisan sa iyang paggamit sa kinatibuk-ang makinarya sa kagamhanan pagdumili pagtubag sa mga pasangil, paghaylo ug paghudlat sa mga namasangil ug pagbabag sa tanang mga pagsuway paghimog matinud-anong mga imbestigasyon sa labing sibaw nga mga pasangil.

-o0o-

Ang pagkuwestiyon sa Malakanyang sa nagbayad, sa kagamay ra sa respondents ug paagi pagpahigayon sa survey labihan kataphaw nga di mahimong makasagang sa higanteng sagpa nga ilang nahiagoman:

· Bisan kon ang nagbayad sa survey, si kanhi-senador Sergio Osmena III, lider sa oposisyon, ang kaligdong ug katakos sa Pulse Asia nga maoy naghimo sa nasudnong survey niadtong kataposan sa Oktubre napamatud-an na sa nangaging katuigan;

· Bisan kon 1,200 ra ang respondents sa Luzon, Kabisay-an ug Mindanao, gigamit sa Pulse Asia ang napamatud-an nang survey formula sa makiangayong pag-apud-apod sa respondents aron mamahimong representante sa sentimento sa kinabag-an; ug

· Ang Malakanyang kusog sab kaayong niabiba ug niwarawara sa mga sangpotanan sa nangaging surveys sa Pulse Asia nga nipabor nila.

-o0o-

Mas epektibong panagang sa Malakanyang mao ang pagbanhaw sa makalilisang nga kahiwian nga nahimo sa diktadura ni Ferdinand Marcos ug sa ubang nangaging mga presidente. Apan di silang kapaburot sa pangurakot ni Joseph Estrada nga ilang gipasaylo; ni Fidel Ramos nga ilang alyado; ug labi nang Cory Aquino nga maoy nakapabanhaw sa demokratikanhong mga institusyon sa nasud human makalingkawas sa mga kuko sa martial law.

Mahimo hinuong modangop ang palasyo sa kamatuoran nga mas nagbuntaog lang ang mga pasangil sa kahiwian batok ni Arroyo kay mas lab-as man sa panumdoman sa katawhan ang bag-ong mga eskandalo kay sa nangagi ug posibleng mas dakong mga bulilyaso.

-o0o-

Inay tulisukon ang Pulse Asia ug ang oposisyon, angayng mamalandong si Arroyo sa di malalis nga kasilag sa katawhan sa iyang pamunoan. Nga bisan sa iyang pagluok sa Kongreso, sa pagpahilom sa iyang politikanhong mga kaatbang ug pagpabaha sa mga pabor alang sa iyang mga alyado, ang katawhan, nga maoy kataposang mohukom niya, wa diay malipat ni mailad.

Ug kon ingon ini kakusganon ang pagtunglo sa katawhan sa iyang binuhatan, nga giila siyang mas kawatan kay sa gikaintapan-sa-tibuok-kalibotan nga si Marcos samtang naa pa siya sa gahom, unsa man kahay iyang dangatan kon matangtang na sa katungdanan? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 10, 2007

2007-12-09T14:43:00.001+08:00

TULIS SA PASKO

Sama sa nangagi nilang mga lagda, maglisod ang Departamento sa Edukasyon (DepEd) pagpatuman sa ilang pagdili sa mga magtutudlo sa mga tulonghaang publiko pagkolekta og naghinobrang amotan sa ilang mga tinun-an alang sa bongga nga Christmas parties: Lalisunon pa unsay naghinobra ug unsay makiangayong amotan; ug labaw pang lalisunon unsay bongga ug unsay tukma nga kasaulogan sa pasko.

Kon matinud-anon ang DepEd sa pagluwas sa kabos nga mga tinun-an ug ilang mga ginikanan gikan sa dugang palas-unon sa pagsugat sa pasko, angayng hingpit na lang gyong idili ang Christmas parties sa public schools. Apan wa pay nagmalampuson sa pagbatok sa pagpuno sa pasko sa way kinutobang listahan sa mga hinungdan sa paggasto.

-o0o-

Sama nga di hingpit nga mapatigbabaw sa kagamhanan ang kamandoan sa batakang balaod nga librehon ang edukasyon sa elementarya ug high school. Maong gawas sa di kalikayang gasto sa sinina, sapatos, plitehan ug bawon sa mga bata, mabuktot sang mga ginikanan sa nagbuntaog nga mga amotan sa mga tulonghaan.

Ang nahaunang lagda sa DepEd nga nagdeklarar sa tanang amotan nga "voluntary" wa hingpit nga mapatuman. Padayong gigamit ang mga amotan nga panginahanglan sa enrolment, o sa clearance sa pagtapos sa tuig tingtungha, o sa pagpakauwaw sa mga tinun-an kansang mga ginikanan nagdumili pagbayad.

Ang mga magtutudlo padayong namugos pagkolekta sa amotan sa kahadlok nga madaot ang ilang performance rating. Salamat sa wa na tagoing pasumbingay, o pasidaan gyod, sa ilang mga principal ug superbisor nga ang gidak-on sa koleksiyon magpakita sa kalidad sa ilang "leadership."

-o0o-

Ang pagpakaaron ingnon sa DepEd nga gawasnon ang mga tinun-an ug mga ginikanan pagbalibad sa mga amotan kon di mahimo sa ilang panudlanan, kabahin lang sa mas dakong hilas-hilas sa kagamhanan. Kansang kapakyas paghatag sa batakang mga panginahanglan sa edukasyon----magtutudlo, classrooms, libro ug lingkoranan----maoy hinungdan nga ang mga amotan nagpabiling tulis sa atubangan.

Inay mangayog pasaylo sa kapakyas paggahin og igong kuwarta alang sa edukasyon matag tuig, ang kagamhanan nagpaugat pa hinuon pag-awhag sa mga ginikanan----ang mga magbubuhis nga tag-iya sa katigayonan nga ilang giusik-usikan sa way kapuslanang galastohan----nga angay silang motabang paghimo sa mga tulonghaan nga haom sa pagkat-on sa ilang mga anak.

-o0o-

Maong sa mosunod nga mga adlaw, makabati na sab ta sa sibaw nga bagulbol sa mga ginikanan nga Christmas parties nga ipahigayon sa mahalong mga kan-anan. Kay nag-anad nang mga tagduma sa mga tulonghaan nga mahadlok mobarug pagreklamo ang nabuktot-apan-mas-nahadlok-nga-hagbungon-ang-ilang-kabataan mga ginikanan. Kon masakpan man, masaligon nga duphan sa ilang kadagkoan.

Ug unsay gihimo sa PTCA nga mao untay gilaomang morepresentar sa mga ginikanan? Silay mag-una-una pagpaburot sa amotan. Kay mahimo mang laing kahigayonan pagpaburot sa panudlanan sa pipila ka kurakot nga kadagkoan sa kahugpongan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 9, 2007

2007-12-08T15:59:00.001+08:00

PASPAS UG LUWAS

Bag-o ba lang kang nakumbinser pagpalit og personal computer (PC) ug nagpataod og internet connection tungod sa mga saad sa usa ka kalibotan nga kasayuran nga imong makuha sa tumoy lang sa imong mga tudlo ug sa labing bag-ong mga teknolohiya nga makahimong mas sayon sa imong kinabuhi? Kon mao, akong mga pahalipay. Kabahin ka na sa 10% sa atong populasyon nga nahimong kabahin ning labing dakong rebolusyon sa atong panahon.

Tungod ba kaha sa kakabos, o sa kalimitado pa sa internet access sa hilit nga mga bahin sa nasud, nabiyaan na ta pag-ayo sa ubang kanasuran, diin dul-an na sa 100% sa ilang katawhan ang dunay internet access. Gipaabot hinuong inanay na tang makaapas tungod sa pagtidlom sa presyo sa PCs ug sa pagpalambo sa libre o mas baratong internet connections.

-o0o-

Apan inanay ka na bang nagmahay sa pagtakilid aron paggasto sa imong hiniposang kuwarta alang sa PC ug internet kay wa matuman ang gipasalig nga paspas nga kasayuran ug kasayon sa kinabuhi? Kon mao, wa ka mag-inusara. Kabahin ka sa kinabag-an sa internet users nga nag-antos sa nagkamang nga internet connection, siyam-siyaman una maka-access sa ilang kinaham nga websites ug manghuy-ab unag kadaghan sa di pang kapalihok sa ilang paboritong applications.

Kining problemaha di monopoliya sa mga nagsalig sa dial-up internet. Nahiagom sab ini bisan ang nag-antos sa mas dagkong binuwan nga bayranan sa broadband internet. Bisag unsaon nilag reklamo, ang provider igo lang moingon nila nga mahimong naatlan lang nga daghang naggamit sa ilang dapit, o nga ang teknolohiya padayon pang gipalambo ug may mga higayon nga matakilpo.

-o0o-

Kasurenderon ka na ba? Hapit na matental sa di na pagbayad ug magpaputol na lang ug kalimtan na lang ang tanang nindot nga mga saad sa internet? Ayaw una, duna koy nahibaw-ang sulbad sa imong suliran. Ayawg kabalaka, libre ni, way bayad. Ug di angayng mabalaka ang Globe, Smart ug ubang providers. Di ni makadaot sa ilang negosyo.

Ang akong gipasabot mao ang OPENDNS, nga mahimong ma-access sa http://www.opendns.com. Ang ilang website dunay yanong mga giya unsaon pagpalihok ang DNS sa imong PC alang sa mas paspas ug mas luwas nga pag-surf sa internet.

-o0o-

Mapahimuslan nimong libreng teknolohiya sa OPENDNS pinaagi sa pag-click sa Start, dayon Control Panel, dayon Network Connections, dayon LAN or High-Speed Internet, dayon Properties, dayon Internet Protocol (TCP/IP), dayon Properties, dayon Use the following DNS server addresses, sa unang blangko ibutang ang 208.67.222.222, sa ikaduhang blangko ibutang ang 208.67.220.220. I-click ang OK ug pahiyom og dako.

Gawas nga mas paspas nang imong internet connection, ang OPENDNS motabang sab nimo pagbabag sa pornographic sites ug ubang websites nga nakahurot sa panahon sa mga batan-on. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 8, 2007

2007-12-07T14:29:00.001+08:00

13^th Month Pay

Obligado ang tanang kompaniya pagbayad sa ilang mga kawani og 13^th month pay. Lahi sa bonus nga mahimong di ihatag kon di paigo ang pundo sa kompaniya, ang pagbayad sa 13^th month pay gimando sa Presidential Decree No. 851. Ug kinahanglang mahatag nang benepisyo unya o sa di pang Disyembre 24.

Apan sama sa ubang mga balaod, ang PD 851 nagtugot sa mosunod nga mga kompaniya paglingkawas sa obligasyon:

· Kon alkanse og 40% sa ilang naandang kita sa niaging duha na ka tuig;

· Gobyerno ug iyang mga korporasyon, gawas lang sa pribadong subsidiaries;

· Employers sa mga katabang sa bay ug family drivers; ug

· Employers nga nanuhol pinaagi sa komisyon o boundaries (sama sa taxi ug PUJ).

-o0o-

Ang pagkuwenta sa 13^th month pay ipasikad sa batakang suholan, way labot ang Cola (cost of living allowance), overtime pay ug ubang mga benepisyo. Tibuok kantidad ang madawat sa kawani kay di ni pahamtangan og income tax. Kon wa pa kang kaabot og usa ka tuig ang kawani, ang benepisyo kuwentahon pinaagi sa pagbahin sa gidaghanon sa buwan nga iyang natrabahoan sa 12 ka buwan (x/12).

Ang benepisyo di apilon pagkuwenta sa overtime ug ubang mga benepisyo ug sa amotan sa SSS ug retirement plans. Aron di mabug-atan ang kompaniya, mahimong duhaon ka hugna ang pagbayad----ang unang tunga sa Hunyo atol sa enrolment sa mga bata ug ang ikaduha sa dayong Pasko.

Ang mga pakyaw, nga gisuholan pinasikad sa gidaghanon sa ilang mahuman ug di sa gitas-on sa ilang pagtrabaho, makadawat sa bog 13^th month pay.

-o0o-

Ang mga kompaniya nga mangangkong alkanse di sayon nga makalikay sa obligasyon. Ang mga ebidensiya sa labing menos 40% nga alkanse kinahanglang iptaban sa petisyon nga isumiter ngadto sa regional director sa Department of Labor and Employment (Dole). Kinsa gimandoan pag-transmit sa petisyon ngadto sa Labor secretary sud sa 24 oras human ni niya nadawat.

Sa pikas bahin, ang pagbayad sa 13^th month pay di paigo. Kinahanglang pormal nga pahibaw-on sa kompaniya ang Dole nga nakatuman siya sa balaod unya o sa di pang Enero 15 sa bag-ong tuig.

-o0o-

Maayong balita alang sa mga magtutudlo: Gihatagan mo og espesyal nga pagtagad sa balaod: Makadawat mo og usa ka buwan nga suholan isip 13^th month pay bisan wa kaabot og 12 ka buwan ang inyong pagtudlo sa usa ka school year.

Daotang balita sa bag-ong nakasud o namalhin nga mga kawani: Ang bag-ong mga kompaniya, kansang operasyon wa pang kaabot og usa ka tuig, di obligado nga mobayad sa benepisyo ngadto sa ilang mga kawani.

Sa kataposan, samtang wa imando sa balaod ang bonus, gimando ni sa kaangayan kon nilambo ang patigayon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 7, 2007

2007-12-06T18:21:00.001+08:00

TINAGOAN SA BOHOL?

Ang pag-ulbo sa dinamita nga gigamit sa pangisda sa isla sa Olango, nga nakapatay ni Marcelo Gerongco ug mahimong makabuta sa iyang 13 anyos nga anak nga si Carlos, nakabisto nga ahat ang pangangkon sa lokal nga mga opisyal nga nasulbad nang ilegal nga pangisda. Gawas sa kakuwang sa pump boats, mas dakong suliran ang kakuwang sa edukasyon sa mga mangingisda nga nagtinguha og paspas nga panguwarta.

Matod ni Lapulapu City Vice Mayor Mario Amores wa silang kahibawo diin gikan ang blasting caps nga gigamit sa mga mangingisda. Nahibung siya nganong nabanhaw ang suliran nga nasulbad na niadto ni anhing Cebu City Bantay Dagat Chairman Jojo dela Victoria.

-o0o-

Sukwahi sa sibawng pagsaway batok sa ilang junket sa Uropa, mainitong gihangop ang gitakdang paghapit ni Pres. Arroyo sa Kuwait aron pagluwas sa nakonbiktong overseas Filipino worker. Kitang nakasaksi sa pait nga kahimtang sa OFWs sa ubang kanasuran nipasidungog sa mga pagsuway pagluwas ni Marilou Ranario, magtutudlo sa Surigao nga nakonbikto pagpatay sa iyang employer sa Kuwait, gikan sa silot sa kamatayon.

Maong daghang nahugno dihang gikanselar ni Arroyo ang iyang biyahe sa Kuwait. Mahimong wa kadawat og pasalig nga makig-atubang ug maminaw niya si Sheikh Sabah al-Ahmad al-Sabah. Apan wa ning kapapas sa pagduda nga way luna sa iyang kasingkasing ang iyang giulug-ulogan nga bag-ong mga bayani.

-o0o-

Mga turistang langyaw gitulis samtang nanuroy sa Bohol. Unom ka tinun-ang Hapones nga nagsakay og coaster gibanhigan sa tulo ka tulisan sa Barangay Nan-od, Sierra Bullones, gitionan og mga rebolber ug gipanguhaan sa ilang alahas, cellular phones ug kuwarta. Nakasibat ang mga tulisan bisan kon ang mga turista gikuyogan og polis gikan sa Kampo Dagohoy sa Tagbilaran City.

Kuwestiyonable nang daan nganong way nahimo ang polis pagpanalipod sa mga turista. Kuwestiyonable sang gikatahong kapakyas sa kapolisan sa Bohol pagpahibawo sa ilang kadagkoan. Labing kuwestiyonable ang gikatahong pagpasidaan nila sa mga biktima sa di pagsaba sa ilang kasinatian. Gikahadlokan nga di ni unang higayon nga gitagoan ang mga krimen batok sa mga turista.

-o0o-

Angayng pasidunggan ang mga Bol-anon sa malambuon nilang industriya sa turismo. Usa ko sa nakatilaw sa mainiton nilang pag-abi-abi ug hapsay nga pagpatuman sa tour packages pila na ka Semana Santa ang nilabay. Di ko gustong motuo nga ang pagpamakak maoy usa sa sukaranan sa ilang kalamposan pagdani sa lokal ug langyawng mga turista.

Angayng angkunon sa kadagkoan sa Bohol nga ang pagdagsang sa mga turista makadani sab sa mga kriminal. Mas dali ning masulbad kon angkunon nga duna silay problema inay paundayonan ang pagpaka aron-ingnon nga giurom lang ang ilang mga bisita. Di katabonan ang atraso sa ilang kapakyas pagsikop sa mga tulisan pinaagi sa pagpasiugda sa mas dakong atraso pagtago sa mga krimen gikan sa katawhan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 6, 2007

2007-12-05T17:17:00.001+08:00

MAS DAKONG ESKANDALO

Kon tarung kang kongresista, nga nag-atubang sa daghang mahinungdanong gimbuhaton, sama sa pagpasar sa balaodnon paglaslas sa presyo sa mga tambal ug pagtuki sa impeachment complaint batok sa mga opisyal sa Comelec sa di pang bakasyon sa Pasko ug bag-ong tuig, motakilid kaha ka paggasto sa imong kaugalingong kuwarta aron pagkuyog sa biyahe ni Pres. Arroyo sa Uropa nga wa kay bisan gamay na lang labot?

Mao ni angayng isumbalik ngadto sa kapin sa 30 ka kongresista ug tulo ka senador nga pulos sikit sa Malakanyang, nga inay mangayo og pasaylo sa magbubuhis human nasakpan sa makauuwaw nilang junket, nagpapating na hinuon pagreklamo nga nahasol sila sa higpit nga schedule sa mga lakaw ni Arroyo ug nga way bisan usa ka dako sa nasudnong panudlanan nga naggasto sa ilang pag-adto sa Espanya ug Britanya.

-o0o-

Ang kakasaligan sa mga kongresista nga niinsistir nga gikan sa pribado nilang mga bolsa ang ilang giplite sa mga ayroplano ug gibayad sa hotels sama kabililhon sa huyang nga bag nga papel nga gisudlan sa P500,000 nga ilang gihimakak nga gipabaha sa hawanan sa Malakanyang. May abundang sukaranan ang katawhan sa pagduda kamao pa bang mga magbabalaod mopugong sa ilang kaugalingon paggamit sa buhis sa katawhan sa matag kahigayonan pagpahimus sa ilang katungdanan.

Mas katuohan ang katin-awan ni Kongresista Neptali Gonzales III: Nga nag-ilogay pagkuyog sa biyahe ang mga kongresista, bisan kadtong way bisan gamayng labot sa mga tigom nga tambongan, aron makahunghong sila ni Arroyo sa ilang gipangayong mga pabor. Gikatahong mas maminaw ang presidente sa ilang sipsip kay mas maayong iyang buot kon magbiyahe sa ubang kanasuran nga di siyang kabasa ni kapaminaw sa sibaw nga mga pagsaway sa mga eskandalo sa iyang pamunoan.

-o0o-

Ang labing lisod nga tubagon sa laagan nga mga kongresista mao ang pagka-inutil sa mga gimbuhaton sa Kongreso tungod sa ilang pagpalta. Naalkanse nang daan ang mga magbubuhis sa dakong gasto sa ilang junket, hingpit pa gyong napilde kay nabara ang mga balaodnon ug ubang mga gimbuhaton nga maoy nag-unang kapuslanan sa ilang pagpapili sa katungdanan.

Gawas lang kon makawarawara silag kauyonan nga ilang gipirmahan uban sa Espanya ug Britanya nga makaayo sa ilang tagsa-tagsa ka mga distrito, mosamot gyod kaubos ang pagtan-aw sa ligdong nga mga botante sa ilang mga representante.

-o0o-

Ang masulub-ong hulagway sa nagkadaghang nagkalisud-lisod ug gipanggutom sa labing kabos sa atong katawhan sa usa ka bahin, ug ang nagbaha nga kuwarta sa tugkaran sa Malakanyang ug ang paglaag-laag ug pagwaldas-waldas sa mga kongresista ug ubang mga opisyal sa pikas nga bahin, eskandalo nang daan.

Mas dakong eskandalo ang mas masulub-ong kamatuoran. Ang Haring Lungsod nakalimot sa iyang gahom ug nisugot lang nga bugal-bugalan sa iyang mga suluguon. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 5, 2007

2007-12-04T17:00:00.001+08:00

ILARA TA TITS

Dihang gidakop ug giposasan sa kapolisan ang mga sakop sa media nga ni-cover sa pagsakmit ni Senador Antonio Trillanes IV sa Manila Peninsula, si Pres. Arroyo nitambag sa iyang mga opisyal sa di pag-apiki ug pakigubat sa media. Dihang namasangil ang pipila ka opisyal sa kapolisan nga may media nga posibleng nakigkonsabo sa mga rebeldeng sundawo, ang mga sakop sa gabinete nipasabot nga ang reporters igo lang nagtuman sa ilang trabaho. Dihang nihudlat si PNP Chief Avelino Razon pagkiha sa mga sakop sa media og obstruction of justice, ang Malakanyang nipasalig nga way imbestigasyon nga gilusad batok sa media.

Nagkasungi bang kapolisan ug Malakanyang? Gisukwahi bang Razon ang sugo ni Arroyo nga di makig-away sa media? Kon wa pang kabantay ang media ug ang publiko, kita ray gibuang sa mga opisyal sa administrasyon.

-o0o-

Ang gihimo nilang Razon ug Arroyo mao ang usa sa labing karaan nga paagi sa imbestigasyon: Ang paglibog ug pagpahumok sa giimbestigar pinaagi sa buotang polis ug salbahis nga polis. Ang salbahis (PNP) magpataka lag pasangil, manginsulto ug manamparos sa giimbestigar; samtang ang buotan (Arroyo) mohapuhap ug mo-alam-alam niya.

Ang tuyo, nakatag-an mo, mao nga ang giimbestigar mahudlat ug mahadlok sa salbahis nga polis ug mapugos pagpalaban sa buotang polis. Kon mahingpit nang iyang kalibog ug paglubay, motug-an na dayon siya sa tanang gikinahanglang kasayuran ngadto sa buotang polis. Ning kasoha, gusto ni Pres. Arroyo nga mautangan og kabubut-on niya ang media kay di man mahitabong magmalampuson silang Razon paglambigit sa gidakop nga reporters ngadto nilang Trillanes ug kaubanan.

Kon natawo pa unta ta gahapon, mahimong magmalampuson ang ilang kampanya sa pagpangilad.

-o0o-

Nagbuwa nang baba sa kapolisan sa pagpangangkon nga ang presensiya sa media sa Peninsula maoy nakapalisod sa ilang gimbuhaton pagdakop pagbalik nilang Trillanes, Brig. Gen. Danilo Lim ug ilang mga sakop. Mas maayo tingaling sumbalikon silag pangutana: Unsa man untay nahitabo kon wa pa didtong media?

Kon wa pang media, mahibaw-an kaha sa wa dayon kalihok nga kapolisan ug militar nga pipila rang nikuyog sa usa ka takna nga baktas nilang Trillanes gikan sa Makati City Hall paingon sa Pen? Kon wa pang media, mahibaw-an kaha sa kagamhanan nga M-16 Armalite rifle ug mga pistola ray armas sa mga rebelde?

-o0o-

Ang kamatuoran mao nga ang pagpagawal sa naghinobrang puwersa pagsikop sa pipila lang ka rebelde ug ang pagdakop ug pagposas sa media gitumong sa Malakanyang paghunong sa media coverage sa Pen. Kay di nila gustong mabalikbalik nilang Trillanes ug Lim ngadto sa mas daghang mga tawo ang ilang kawsa.

Kay kinsa may makalalis sa pangangkon nilang Trillanes ug Lim nga wa nay laing kapahungawan ang nagpakabana nga katawhan human giluok ang mga imbestigasyon sa mga pasangil sa kahiwian batok nilang Arroyo ug kaubanan? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 4, 2007

2007-12-03T14:20:00.001+08:00

SUMBAG SA BUWAN?

The Linden Suites, Pasig City----Si Antonia Koop usa sa labing batan-ong Aleman nga peryodista nga naka-cover sa mga gubat sa tungatungang sidlakan ug ubang bahin sa kalibotan. Sa usa sa mga gubat nga iyang gisunod, namatngonan niya nga sayop ang iyang paghulagway ug pagtaho sa labing duguong bahin sa gubat sa way pagsusi sa sinugdanan sa panagsungi ug sa nahimo ini ngadto sa makaluluoyng mga biktima.

Matod ni Antonia hingpit nga nausab ang iyang panghunahuna. Napugos siya pagsusi pagsubli sa tinuoray niyang papel isip peryodista ug pagsusi pagbalik sa kapuslanan sa media. Sa niaging lima ka tuig, nia na siya magpuyo sa Pilipinas alang sa kalibotanong pagsangyaw sa "conflict sensitive journalism."

-o0o-

Si Antonia ang usa sa mga nanulti sa Experts Forum sa gisugyot nga Peace Journalism Fellows. Iyang gisugid ang kalisod sa pagkumbinser sa mga sakop sa media sa Pilipinas ug ubang kanasuran sa naandan nga paagi pag-cover sa mga gubat. Matod niya ang labing dakong gapos mao ang naandang lagda sa media organizations nga kinahanglang ang mga balita makadugang sa kita ug sa ratings. Wa na silay labot makapalambo o makapapukan ba sa kalinaw ang ilang mga sugilanon.

Nitataw si Antonia nga ang ilang kahugpongan, Peace and Conflict Journalism Network (Pecojon), wa mangambisyon pag-usab sa mga lagda sa media organizations. Nagtuo sila nga ang paglig-on sa panaghiusa sa mga sakop sa media maoy makapausab sa panglantaw nga ang garantisadong paagi sa pagginansiya mao ra ang pagpaburot ug pagpalami sa mga gubat ug panagsungi.

-o0o-

Ang forum nga gipasiugdahan sa Asian Institute of Journalism and Communication (AIJC), Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas (KBP) ug Office of the Presidential Assistant for the Peace Process (OPAPP) gitambongan sa pinili nga mga haligi sa mga pamantalaan ug telebisyon sa Kabisay-an ug Luzon. Gituki ang sugyot paglusad og Peace Journalism Fellowship alang sa mga sakop sa media nga makiangayong mo-cover sa mga gubat ug panagsungi.

Apan ang nauyonan sa kinabag-an mao nga ang dasigon sa pagpalambo ning bag-ong matang sa paghatag og kasayuran sa gubat mao ang media organizations nga makadugang sa nihit nga pundo sa mga tigpasiugda.

-o0o-

Magtagbo pag-usab ang mga nangapil sunod semana. Si Dr. Crispin Maslog, nga naka-lecture na sa peace journalism sa nagkalainlaing kanasuran, nipahibawo nga sa di pa ilusad ang fellowship pasiugdahan una ang mas lapad nga seminar aron pagkuha sa panahom sa mas daghang mga sakop sa media mahitungod sa peace journalism.

Matinuod na ba ang damgo ni Antonia sa pagpatunhay sa malungtarung kalinaw ning atong bahin sa kalibotan? O, sama sa napakyas nga nangaging mga pagsuway, mahimo lang ning laing sumbag sa buwan? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 3, 2007

2007-12-02T15:33:00.001+08:00

DI MANGINLABOT

Way bisan usa ka politiko nga nagpakita sa Manila Peninsula atol sa unom ka takna nga pag-alsa nilang Senador Antonio Trillanes IV, Brig. Gen. Danilo Lim ug kaubanan niadtong Huwebes. Gawas lang ni kanhi bise presidente Teofisto Guingona Jr. nga wa na igdungog nga nangambisyon pang magpapili sa bisan unsang katungdanan.

Tungod ba lang ni kay wa sila mapahibawo ni Trillanes sa iyang plano? O tungod kay nasimhot na nilang kaduol sa 2010 ug busa di na sila ganahang malawgaw pang pagsugod nag palig-on sa ilang makinarya? Nakadut na ba nilang propaganda sa Malakanyang nga mas maayong patiwason na lang si Pres. Arroyo. Kay kon palagputon, masugamak sila sa mas lig-ong Noli de Castro isip incumbent sa piniliay tulo ka tuig gikan karon?

-o0o-

Wa ni magpasabot nga hingpit na lang talikdan sa lider sa politikanhong oposisyon si Trillanes. Mangahas kong daan pagsulti nimo nga di mahitabong magmalampuson si Senadora Miriam Defensor-Santiago sa iyang tinguha pagpalagpot ni Trillanes gikan sa Senado. Ang mayoriya nga gipangulohan ni Senate Pres. Manuel Villar di mosugot nga tangtangon si Trillanes sa ingon niana kasayon.

Molaban ang mayoriya sa mga senador ni Trillanes di tungod kay gisaw-an nila ang iyang ideyalismo ug determinasyon pagduso sa iyang gitinguhang kausaban. Kon dili tungod kay di sila gustong maibanan ang ilang labaw sa ilang kaubanan sa administrasyon.

Labaw sa tanan, nahibawo sila sa popularidad ni Trillanes ngadto sa batan-ong mga opisyal sa military. Di sila gustong masakpang magbitbit sa basiyo nga buyot kon magmalampuson ang sunod nga paglihok nilang Trillanes ug kaubanan.

-o0o-

Samtang nanlipaghong sa kauwaw silang Trillanes ug si Lim sa kabugnaw sa reaksiyon sa katawhan sa ilang awhag nga mopaluyo sila sa kawsa pagpalagpot ni Arroyo ug pagtukod og bag-ong kagamhanan, di sab angayng mag-piyesta si Arroyo. Kay wa sab magtagad ang katawhan pagpadayag sa ilang pagpaluyo sa iyang pamunoan.

Lain ning timailhan nga ang katawhan napaso na. Silay gilawog sa nangaging mga pag-alsa pag-ilis sa pamunoan. Kapila na mag-usab-usab ang nasudnong liderato, apan nagpabilin silang kabos ug timawa.

-o0o-

Mahimong may lain pang pag-alsa nga mahitabo sa di pang 2010. O, tungod sa kamasaligon nga makapatuyang sa ilang gibati ug di motukol ang katawhan, mahimong matental ang administrasyon pagbanhaw sa cha-cha ug ubang maniobra pag-uswag sa piniliay sa 2010.

Mopaluyo lang ang katawhan sa sunod nga pag-alsa kon may klarong alternatibo sa pamunoang Arroyo. Sama nga mobarug ug mosupak lang ang katawhan sa cha-cha ug ubang maniobra kon may tarung silang kapilian sa 2010.

Kon wa, palabihon nilang di manginlabot ug maghinan-aw ug mangiyugpos na lang sa patas-anay og ihi sa mga hut-ong nga napamatud-an na sa kasaysayan nga pulos nagtinguha paggamit ug pagpahimus nila. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for November 29, 2007

2007-12-02T08:16:00.000+08:00

KAPAMILYANG PANGALAGAD

CCP Complex, Manila----Mainitong paghangpanay, malipayong pag-ila-ila, pagbaha sa kasadya sa pasalamat ug mabulukong pagpasidungog sa mga nakahimo og talagsaong tampo sa kompaniya ug sa industriya sa pagpanibya. Mao ni ang talan-awon nga among naabtan ug gisaw-an dinhi, sa ngilit sa baluron nga Manila Bay ug taliwa sa kainit sa panahon nga wa mapuypoy sa nibalik nga bagyong Lando.

Dul-an sa 2,000 ka mga kawani sa ABS-CBN Broadcasting Corp. sa nagkalainlaing mga lalawigan sa Pilipinas ug sa ubang kanasuran sa kalibotan nagtapok dinhi alang sa Kapamilya Service Awards. Tinuig ning kalihokan pag-ila sa matinud-anong pag-alagad sa mga kawani nga naabtan nag lima, 10 ug 15 ka tuig sa mapasalamatong kompaniya.
-o0o-

Ang nitambong dinhi nga 50 ka mga Sugbuanon maoy labing dakong delegasyon gawas sa Metro Manila. Kasamtangan ming gipulihan sa among naandang mga gimbuhaton ug gihatagan og duha ka adlaw nga pases alang sa pagbiyahe ug pagtambong ning kinadak-ang kalihokan sa pasidungog. Mas dako ni kay sa nangaging service awards kay, sa labing unang higayon, giapil ang talents ug ubang contractual nga mga kawani, nga maoy kinabag-an sa mga gipasidunggan dinhi.

Ang mga Sugbuanon ug mga delegado sa ubang lalawigan maoy labing saba sa mga tugpahanan, maoy labing sadya nga mga pasahero sa nagkalainlaing ayroplano, maoy labing malipayong mga dumuduong sa kaulohan nga gisugat sa higanteng tourist buses ug maoy labing samokan sa tanang guests sa hotel nga among giabtan.

-o0o-

Ang ABS-CBN mahimong maoy labing daghan og mga kaso sa pamuo. Apan pasaligan mo namo nga tungod ni kay siyay labing dakong media organization ug di tungod kay siyay labing malapason sa mga balaod. Kon malupigon pang management, di unta kang kakita sa mga panagway nga di mahubit ang kalipay nga nahimong kabahin ning bantogang institusyon.

Ang labing lunsay nga kahinangop gipadayag sa mga gipasidunggan nga sa labing unang higayon nakataak sa hawanan sa among ulohang sibyaanan. Bisan ang mga nanggungis na pagbalik-balik dinhi wa katago sa ilang pasalamat nga nagpabilin pa sa gihigugma nilang kahugpongan.

-o0o-

Apil sa mga gipasidunggan ug mga nanghatag sa pasidungog ang labing inilang mga bantayog sa ABS-CBN, pinangulohan sa iyang bag-ong "Kapitan" nga si Eugenio Lopez III. Si Charo Santos-Concio ang nibukas sa tulomanon ug si Bise Pres. Noli de Castro ang nangu pagpasidungog sa mga nakaalagad nag 20 ka tuig, nga naglakip nilang Korina Sanchez ug ubang nibanhaw sa ABS-CBN Channel 2 human napukan ang diktadura ni Ferdinand Marcos nga bangis nga nisakmit sa sibyaanan ug ubang kabtangan sa mga Lopez.

Apil sa mga nilingaw sa mga nanambong mao silang Martin Nievera, Willie Revillame, Kuh Ledesma, Bituin Escalante, Rachel Ann Go, Christian Bautista, Nene, Cass, Say, Franzen, 26K, TJ Manotoc, Pokwang ug Retrospect Band. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 2, 2007

2007-12-01T15:01:00.000+08:00

KUDETA SA 1989

Dihang gilusad ni Gringo Honasan ang labing seryusong kudeta batok sa pamunoan ni kanhi presidente Cory Aquino niadtong 1989, hilaw pa kaayo kong reporter nga wa pa kasuway pagduma og tulomanon sa radyo nga ako rang usa. Maong labihan nakong hibunga nga dihang ang amo na lang sibyaanan ang nagtingog (kay gitak-opan na sa mga alyado ni Gringo ang ubang sibyaanan sa Sugbo), nabatyagan na lang nako nga ako na lang usa ang nahibilin sa announcer's booth.

Nangutana ko sa technician kon hain na ang tinuorayng tagduma sa among live coverage sa kudeta, apan igo lang kong giingnan nga nigawas na sa sibyaanan kay may gitambongan nga mahinungdanong tigom. Maong napugos ko pagpadayon sa coverage ginamit ang limitado kaayo namong mga kahimanan.

-o0o-

Niadtong higayona, ang bugtong namong mga tinubdan sa balita sa kaulohan mao ang teletype machine sa Philippine News Agency (PNA) ug ang mga sibyaanan sa Manila nga mabati dinhi, sama sa Radyo ng Bayan ug Radyo Veritas; samtang ang among gisaligan sa mga balita gikan sa gawas mao ang Voice of America (VOA) ug British Broadcasting Corp. (BBC).

Aron makalahutay ko pagsubay sa mga panghitabo sa kaulohan, gisal-ot nako pagpabati ang mga labing bag-ong kalamboan sa kudeta pinaagi sa nahisgutang mga sibyaanan. Dihang gipabati nako ang taho sa Radyo Veritas nga naapiki nang mga rebeldeng sundawo tungod sa pagtabang sa Estados Unidos sa administrasyong Aquino, gitawgan sa pangu sa mga rebeldeng sundawo sa Sugbo ang technician ug gipahinumdoman nga ang hinungdan nga kami na lay nagtingog mao nga ang ila rang bahin maoy among isibya.

-o0o-

Naglibog nang linghod nakong panghunahuna: Rebelde na ba diay ang among sibyaanan? Kay wa na man igkita ang among kadagkoan, napugos ko pagtawag sa pangu sa kahugpongan nga nanag-iya sa among sibyaanan. Nabalaka kong mopadayag siyag suporta sa rebelyon ug di na kong kahibawo unsaon pagpadayon sa among sibya.

Dihang giawhag niyang katawhan nga mangaliya alang sa kalinaw, nakaginhawa kog luag nga wa pa diay mi mahalin ngadto sa mga rebeldeng sundawo ug nagpadayon sa akong pagsunod sa mga panghitabo sa kaulohan.

-o0o-

Kay naklaro na mang dumadaog ang puwersa sa gobyerno, ang kadagkoan sa militar ug sibilyan nga kagamhanan nga naglikay-likay sa among mga tawag pagsugod sa kudeta isog nang nanawag, ang usa niadto gyod gani sa sibyaanan, aron pagpasangil nga nagpagamit mi sa mga rebelde. Wa hinuon silang kalahutay dihang gisumbalik nako silag pangutana nganong wa manubag sa nahauna namong mga tawag nila.

Human sa way kinutobang coverage, puwerte nakong pagawa ug taas kaayong akong tug. Wa na kong kasaksi giunsa pagsagang sa mga tagduma ang pagsuway sa kagamhanan pagtak-op namo. Didto nako naamgohi nga ang labing maayong paagi paglingkawas sa labihang kalibog mao ang pagtug-an sa kamatuoran. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 1, 2007

2007-11-30T16:04:00.001+08:00

UNSAY IMONG MAHIMO?

Kon kumbinsido kang nangawat si Pres. Arroyo sa katigayonan sa nasud, kon kumbinsido kang nanikas siya sa piniliay ug nga kinawat ang iyang mandato, kon kumbinsido kang ang mga tawong naglibot niya, inay mobadlong sa kahiwian, nagtinabangay na hinuon pagtilok sa namiyahok nang nasudnong panudlanan, ug kon kumbinsido kang inay panalipdan ang kaligdong iya na hinuong gipahimuslan ang mga institusyon aron pagtino nga magpabilin siya sa gahom, unsa may imong mahimo?

Di siya makiha sa korte kay immune from suit hangtod sa pagkapupos sa iyang termino sa 2010. Di na siya ma-impeach kay gibasura na sa House of Representatives ang labing uwahing impeachment complaint batok niya. Di matarung pag-imbestigar ang mga pasangil batok niya kay padayon niyang gigawongan ang House ug di niya patungahon ang iyang mga opisyal sa Senado.

Di ba ka matental pagpaluyo ni Sen. Antonio Trillanes IV?

-o0o-

Apan si Juan Mercado sa Press Foundation of Asia nitataw atol sa KBP Cebu Forum sa Tara's Café nga di ganahan ang kinabag-an sa katawhan sa laktod nga mga paagi pagkab-ot og kausaban. Gikutlo niyang pagtuon nga nagpakita nga ang mga kabos, sama sa mga adunahan, ganahang mosubay sa mga lagda. Matod ni Mercado ang middle class, nga maoy agresibong niduso sa kausaban, wa mosanong sa awhag ni Trillanes sa pagkuyog sa iyang pag-alsa sa Manila Peninsula aron pagpalagpot ni Arroyo sa katungdanan.

Mga dumadapig ni Trillanes nipasabot hinuon nga ang kapakyas sa katawhan pagtapok sa Makati tungod kay wa silay nadawat nga pasiunang pahibawo, ni igong lugway sa paglihok, sa wa pa babagi sa kapolisan ang tanang agianan paingon sa Pen. Sa iyang bahin, si Lahug Barangay Capt. Mary Ann delos Santos nagtuo nga ang kinabag-an sa katawhan nahadlok nga way kaayuhang mahatag sa nasud si bisan kinsang laktod nga mopuli ni Arroyo.

-o0o-

Si Butch Guillen sa Full Gospel Businessmen's Fellowship International, nga mao say nanag-iya sa Tara's, nidangop sa mas mapailubong paningkamot sa kausaban. Ang ilang advocacy for righteousness naglakip sa mga pakigpung sa nagkalainlaing bahin sa nasud ni Chief Justice Reynato Puno, kansang kawsa alang sa kaligdong hingpit nilang gipaluyohan.

Kumbinsido silang Guillen ug kaubanan nga ang balaanon rang panabang ang makahaw-as sa katawhan gikan sa nagbuntaog ug way kinutoban nga mga pagsuway.

-o0o-

Silang PRO 7 Director Ronald Roderos ug KBP Cebu Chairman Edward Abad nagkauyon sa panginahanglan pagsubli sa relasyon sa media ug kapolisan atol sa mga kaguliyang sama sa niulbo sa Pen niadtong Miyerkules. Matod nilang Roderos ug Abad angayng dugangan ang mga probisyon sa operations manual sa PNP ug code of ethics sa media organizations ginamit ang mga leksiyon sa Oakwood ug Pen.

Dako ang gimbuhaton. Apan andam silang mohimo sa unang lakang. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for November 30, 2007

2007-11-29T17:39:00.001+08:00

NASAYOP SIYA

Kon naglaom si Pres. Arroyo nga wa tuohi sa katawhan ang mga pasangil sa pagpanikas ug pagpangawat batok niya, nasayop siya. Kon nangandoy si Arroyo nga magpabilin sa katungdanan bisan sa daghang ebidensiya sa pagpanikas ug pagpangawat nga gipasangil batok niya, nasayop siya. Kon naglaom si Arroyo nga makatiwas sa termino bisan sa iyang paugat nga pagdumili pagtubag sa sibaw nga mga pasangil sa panikas ug pagpangawat batok niya, nasayop siya.

Kon nagsalig si Arroyo nga magpabilin siya sa gahom tungod sa gipatuo nga way mapili sa iyang mga kaatbang, nasayop siya. Kon nagdahom si Arroyo nga pul-an nang katawhan kay wa gyod matarung paghusay ang kadaghan na gisubli-subli nga mga pasangil sa pagpanikas ug pagpangawat batok niya, nasayop siya.

-o0o-

Kon nagpaabot si Arroyo nga dawaton na lang sa katawhan ang pait nga kamatuoran nga mahimong may sukaranan ang mga pasangil sa pagpanikas ug pagpangawat batok niya apan wa silay mahimo kay way laing takos nga makapuli niya, nasayop siya. Kon naghunahuna si Arroyo nga pasagdan siya kay duha na lang ka tuig ang nahibilin sa iyang termino, nasayop siya. Kon nagtuo si Arroyo nga di na siya mapalagpot tungod sa gisubli-subling pasidaan nga magkaguliyang lang ang nasud kon tangtangon siya sa katungdanan, nasayop siya.

Kon naglaom si Arroyo nga piyongan na lang sa katawhan ang tanang mga pasangil sa pagpanikas ug pagpangawat tungod sa iyang pag-angkon og kredito sa paglig-on sa peso batok sa dolyar, nasayop siya. Kon nangandoy si Arroyo nga malubong na lang sa kalimot ang mga pasangil sama sa ubang dagkong mga anomaliya sa kasaysayan, nasayop siya.

Kon nagtuo si Arroyo nga padayong mahaylo ug mahudlat ang mga tawo ug kahugpongan nga nakigbisog alang sa katarung ug makiangayon nga kausaban, pinaagi sa way pupanagana ni kukaikog nga paggamit sa puwersa sa militar ug kapolisan ug sa nasudnong panudlanan gikan sa buhis sa katawhan, nasayop siya.

-o0o-

Kon nagdahom si Arroyo nga tugotan lang sa minilyon ka mga botante nga nipadaog ni Trillanes batok sa iyang sikit nga mga alyado nga silang Michael Defensor, Prospero Pichay ug ubang mga trapo nga maanugon ug isalindot lang ang ilang mga boto, nasayop siya. Kon nagsalig si Arroyo nga pasagdan lang ang iyang paghikaw sa katungod ni Trillanes pagrepresentar sa katawhan nga ligdong nga nipili niya, bisan sa tanang panamastamas nga gilusad sa kinatibuk-ang makinarya sa administrasyon, nasayop siya.

Kon nagpaabot si Arroyo nga paundayonan lang sa katawhan ang iyang paggamit ug pagpahimus sa nagkalainlaing mga institusyon aron lang magpabilin siya sa gahom, nasayop siya. Kon naghunahuna si Arroyo nga mangiyugpos ug maghinan-aw lang ang katawhan sa iyang determinadong paningkamot pagtago sa kamatuoran ug pagyatak sa kaligdong, nasayop siya. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for November 28, 2007

2007-11-27T15:52:00.001+08:00

ROXAS v. VILLAR

Kon panindotay lag tahud sa politika ang hisgutan, daog nang daan si Senador Mar Roxas pagka presidente sa 2010: Gawas nga anak siya sa bantogang kaatbang sa diktadurang Marcos, si Senador Gerry Roxas ug apo siya sa ikatulong presidente sa republika, si Manuel Roxas, nabinlan pa gyod siyag nagbuntaog nga katigayonan nga kahadlokan sa mga kaatbang nga nagpakilimos lang sa tampo sa mga tigpaluyo.

Apan ang labing dakong babag sa damgo ni Roxas mao si Senate President Manny Villar. Nga way pupanaganang nisangyaw sa talagsaon niyang kalamposan----ang kabos niyang kagikan ug ang kalapad na karon sa iyang mga negosyo----mahimo sang maangkon sa kinabag-an sa katawhan kon duna silay kakugi ug lahutay. Ug napilian sang Villa rang 2010 nga maoy tukmang panahon pagtuman sa iyang ambisyon pagpangu sa nasud.

-o0o-

Klarong silang Roxas ug Villar ang gipasabot ni Senadora Miriam Defensor-Santiago sa iyang pag-ingon nga ang magbugno sa 2010 maoy ang duha ka bilyonaryong mga elepante ug pipila ka hulmigas. Ang labing dakong politikanhong kalihokan karong semanaha mao ang pormal nang pagpuli ni Roxas isip pangu sa Liberal Party niadtong Lunes ug ang pagpangu ni Villar sa pagsaulog sa ika-100 nga sumad sa Nacionalista Party.

Apan pipila sa mga hulmigas nga gihulagway ni Santiago di kakumpiyansahan. Silang Senador Loren Legarda ug Bise Presidente Noli de Castro maoy nag-una sa survey sa presidentiables tulo ka tuig sa di pang piniliay. Karon pa lang, gipangagpas na hinuong daan nga di kaambas silang Legarda ug de Castro, nga lisod hiusahon tungod sa ilang higpit nga panagribal niadtong 2004, sa mga makinarya nga mapabarug nilang Roxas ug Villar. Apil sab sa top 6 silang Senador Chiz Escudero ug Senador Panfilo Lacson.

-o0o-

Bisan sa pangandoy ni Villar nga mabanhaw ang tawo-party system sa umaabot nga piniliay, lisod tuohan nga mahilis ra dayon ang mga hawod karong mga partido sa administrasyon, Lakas ug Kampi, kon mokanaog na si Pres. Arroyo sa katungdanan.

Apan gawas lang kon may laing milagrong pasiugdahan ang Comelec, ang mga kandidato nga magpatuboy ni Arroyo, nga maoy kinaubsan og popularity rating sa tanang nangaging mga presidente, tabla ra sa naghikog.

-o0o-

Ang panagbangga nilang Roxas ug Villar makapalahugay sa kamada sa politika sa Sugbo. Si Roxas gikatahong gipaluyohan nilang Cebu City Mayor Tomas Osmena ug Gobernadora Gwen Garcia. Samtang si Villar nagsandig ni Kongresista Eduardo Gullas sa unang distrito sa Sugbo.

Kasaligang mga tinubdan nitataw hinuon nga ang gipangandoy nga panag-uli sa maayong kabubut-on nilang Osmena ug Garcia, karong managsama silang nagpaluyo ni Roxas, di mahitabo. Mahimo pa ganing mas mosilaob ang gubat kon modagan ang manghod sa gobernadora, si GSIS Pres. Winston Garcia, pagkamayor sa dakbayan batok ni Bise Mayor Mike Rama. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for November 27, 2007

2007-11-26T16:23:00.001+08:00

NEGOSYONG NABAHAW

Daghang mga negosyo ang napapas di tungod sa sayop sa mga tagduma o mga kawani kon dili tungod kay naapsan na sila sa panahon. Ang mga naigo di makaprotesta, ni makayaka ug makangaab, nga di makiangayon ang pagtikyaob sa ilang panginabuhi. Ang ilang mahimo mao ang pag-angkon sa pait nga kamatuoran nga duna nay mas maayo ug mas baratong mga paagi paghatag sa ilang mga produkto o mga serbisyo.

Mao ni angayng panaminan sa mga patigayon nga naapiki tungod sa pagtumaw sa bag-ong mga teknolohiya. Inay babagan o luokon ang mas mayo ug mas barato nilang mga karibal, angayan nilang dawaton ang di na mapugngang kausaban. Sa di pa sila hingpit nga mabiyaan sa panahon, maglaway sa kalamboan nga wa na silay labot ug molukapa sa yuta nga wa nay kahigayonan nga makabangon.

-o0o-

Ang pagkuyanap sa text messaging nakapa-alkanse kon wa pa man hingpit nga nakapatay sa karaang mga paagi sa komunikasyon:

· Ang unang napapas mao ang mga kompaniya nga nagpaabang og beepers (P1,000 matag buwan) aron lang paghatod og one-way nga mensahe, busa wa gyoy dag-anan sa barato o libre gyod nga text nga mas paspas, o voice calls nga barato o libre sab;

· Nagtakilid kon wa pa man hingpit nga natumba ang mga kompaniya sa telegrama, nga mas gikaintapan sa mga reklamo sa mga kliyente nga mas nag-una pang mga minatay kay sa mga pahibawo sa kamatayon; ug

· Labaw pang nagpinal, bisan unsaon pagpabuhi og dugo, ang mga post office nga wa kadawat og simpatiya sa karaang mga suki, labi nang mga nabiktima sa kalangayan ug kakawatan sa pipila.

-o0o-

Ang kalapad ug kasayon na sa internet access nakapahagsa sab sa presyo kon wa man hingpit nga nakalibre sa mga produkto ug mga serbisyo nga maoy gatasan sa higanteng mga kompaniya sa daghang katuigan. Ang online applications sa Microsoft gituohang langawon sa di madugay tungod sa bag-ong applications nga gawas nga libre magbase na sa web ug di na makapabug-at sa hard disk sa personal computers.

Ang mga monopoliya sa telekomunikasyon natay-og sab sa mas barato o libre gyod nga voice over internet protocol (VoIP), o mga tawag nga di na magsalig sa karaang mga linya sa telepono kon dili pinaagi na lang sa internet.

-o0o-

Namugna nang VoIP pila ka tuig ang nilabay. Ang higanteng mga kompaniya sa telepono hagbay rang may katakos pagpagamit ini ngadto sa publiko. Apan, nakatag-an mo, ila ning gipug-ok aron di kaibanan ang naghiting-hiting sa katambok nilang ginansiya.

Inihap na lang hinuon ang malipayon nilang mga adlaw. Ang gipaubsang bayranan sa landlines ug cellular phones di pa igo. Kinahanglan pa ni nilang laslasan aron di hingpit talikdan sa gipahimuslang mga konsumidor. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for November 26, 2007

2007-11-25T15:36:00.001+08:00

SULBAD SA PIRACY

Ang nagkalapad nga merkado sa pirated DVDs, VCDs ug CDs, bisan sa kampanya sa kagamhanan pagpitol ini ug sa awhag sa mga artista nga tahuron ang ilang hinagoan, angayng makapahinuklog sa kagamhanan. Usa lang ni sa nagkadaghang mga timailhan sa kapakyas sa kagamhanan pagpatuman sa mga balaod.

May mga pasangil nga pamostura rang kampanya batok sa piracy. Nga aron lang ni pag-ulug-ulog sa mga langyaw aron nga di matulisok ang Pilipinas nga inutil. Nga, sama sa naandan, mga kurakot ra gihapoy niburot. Nga gihimong gatasan sa dagkong mga politiko ug mga opisyal sa kapolisan ang higanteng negosyo sa ilegal nga DVDs, VCDs ug CDs. Gani, may mga nangampanya batok sa piracy niadto nga gipasanginlang nidaog sa mas dakong puwesto sa kagamhanan tungod sa dakong amot gikan sa mga pirata sa iyang kampanya.

-o0o-

Sa pikas nga bahin, gihatagan sab og politikanhong kahulogan ang mainitong paghangop sa kinabag-an sa katawhan sa ilegal mga baligya. Alang sa pipila ka tigpaniid, ang pagpamalit sa pirated nga mga produkto maoy makauuwaw nga pahinumdom nga labihan nang kalisod nga ang katawhan di nang kaabot sa mas taas nga presyo sa legal nga mga produkto.

May mas radikal nga hubad: Kay di pa man sila andam nga moalsa og armas ug moula sa ilang dugo human napaso sa nangaging "peke" sab nga mga rebolusyon, ang masa nipili ning maong matang sa rebelyon batok (1) sa kagamhanan nga way laing gihimo gawas sa pagbuktot nila sa dagkong buhis ug pagkawat sa ilang hinagoan, (2) sa mga negosyante nga way laing gitan-aw kon dili ang way kinutobang pagpaburot sa ilang ginansiya, ug (3) sa mga artista nga nagpaturagas lang sa pagwaldas sa ilang katigayonan ug pagsabwag sa ilang mga eskandalo.

-o0o-

Gawas sa tokar-tokar ang kampanya ug paglingiw sa kapolisan nga nakakolekta og "tong" sa pirated nga mga baligya, ang labing dakong babag sa matinud-anong kampanya mao ang ekonomikanhong kaayuhan nga nahatag sa ilegal nga negosyo.

Mahimo pang lalisan ang pangangkon sa vendors nga mas maayo na lang nga manginabuhi sila sa pirated kay sa shabu. Apan lisod lalison ang dakong benepisyo sa mga konsumidor. Ang presyo sa pirated 10% ra sa orihinal; ug kay masudlan na mag daghang pelikula ang usa ka disc, wa nang kaabot og P10 ang matag pelikula.

-o0o-

Mas maayo tingaling mao ni tutokan sa kagamhanan ug sa mga haligi sa industriya sa pelikula: Naapsan na sila sa panahon. Inay suklan ang bag-ong teknolohiya, angayng angkunon ang kamatuoran nga ang ilang naandang presyo wa nay luna sa merkado.

Angayng usbon ang paagi sa pagbaligya sa ilang mga produkto. Ug di kinahanglang motan-aw sa layo, mahimo nilang sundon ang business model sa mga pirata. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for November 25, 2007

2007-11-24T16:00:00.001+08:00

GAPOS SA PAGASA

Di mahimong pahiyuson ang kadaot nga namugna tungod sa sayop nga forecast sa Pagasa mahitungod sa Bagyong Lando pinaagi sa pag-ingon nga way makaseguro sa dagan sa bagyo. Nga ang forecast usa lang ka pangagpas. Nga wa pay kahimanan ni teknolohiya nga makatino sa kahimtang sa panahon. Ug nga inay tungluhon ang Pagasa, mas maayong palambuon na lang ang atong kaandam sa umaabot nga mga katalagman.

Dakong bahin sa atong kaandam sa katalagman nanukad sa forecast sa Pagasa. Busa pila sa mga kinabuhi nga nakalas ug sa kabtangan nga naguba nga maluwas unta kon wa pa molikoy ang Pagasa? Ug kon wa pay teknolohiya nga makasubay sa tukmang padulngan sa bagyo, nganong sakto man ang forecast sa CNN ug US Navy nga moigo si Lando sa Sugbo niadtong Lunes sa hapon nga, lahi sa Pagasa, wa man unta silay kahimanan dinhi sa Sugbo?

-o0o-

Si Mayor Adelino Sitoy sa Cordova nipahibawo nako nga usa sa nameligro sa sayop nga pahibawo sa Pagasa nga Signal No. 1 rang Sugbo dihang nitugpa si Lando mao ang usa sa mga barko sa Roble Shipping nga gikan sa Leyte. Kay wa man sila pugngi sa pagbiya sa pantalan, sa lawod na sila naabti sa bagyo ug diriyot gyod malunod kon wa pang katago dayon.

Nameligro bang barko tungod sa kakuwang sa pangandam ug sa pagpabaya sa mga tripulante ug sa mga pasahero? Dili. Way dag-anan ang bisan unsang pangandam kon bagyuhon ka sa kalaworan. Ang Philippine Coast Guard, bisan unsa kaalerto, di makapugong sa pagbiya sa mga barko sa pantalan kon way tukmang public storm warning signal sa Pagasa nga kasandigan. Kon magbuut-buot silag gapos sa mga barko mameligro silang ikiha sa higanteng mga kompaniya sa barko.

-o0o-

Nga mao say higot sa Departamento sa Edukasyon. Masuspenso lang nilang klase pinasikad sa forecast sa Pagasa. Bisan gihatagan og katungod ang mga tagduma sa eskuylahan paghunong sa mga klase, di sila mabasol nga wa papaulia dayon ang mga bata kay Signal No. 1 ra may giisa. Ang mga tagduma sa billboards nga nangahugno makalukot unta sa ilang tarpaulins kon wa pa mabulilyaso ang Pagasa.

Dakong inhustisya kon ang mga biktima na hinuon ni Lando ang basulon kay wa mangandam. Mas makiangayon kon tun-an may sukaranan bang pagkiha sa kagamhanan sa dakong kadaot nga namugna sa sayop sa Pagasa.

-o0o-

Sakto ang weather satellites sa CNN ug US Navy bisan wa silay kahimanan dinhi sa Sugbo kay ang hinungdan sa kasaypanan sa Pagasa di ang kahimanan kon dili ang ilang sistema.

Si Direktor Oscar Tabada nakamatikod na sa pagpaspas ni Lando human nitugpa sa Leyte. Apan di siyang kasukwahi sa sayop nga forecast sa ilang ulohang buhatan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 24, 2007

2007-11-23T15:50:00.001+08:00

GASANG MAY SABIT

Karong semanaha, gibahaan ang among sibyaanan sa mga reklamo sa mga nabiktima sa ilad sa text ug sa mga tindahan. Karaan nang modus nga gigamit nga lisod tuohan nga duna pay wa mahibawo ug masud lang gihapon sa laang. Apan di angayng pahiyuson ang kakusganon sa tentasyon sa dakong kuwarta nga gidudho nga makuha sa usa lang ka pamilok sa labihang kasayon. Sama nga di sab angayng paburuton ang katakos sa media pagpahibawo sa tanang hingtungdan sa usa lang ka yano nga sibya o sinuwat.

Maong sa makausa pa, bahala na kon may nasuhito na ug busa dakog kahigayonan nga di na mopadayon pagbasa, atong ibalik dinhi ang duha ka nabun-og na pag-ayong paagi sa pangilad nga kaliboan nay nabiktima:

-o0o-

Una, makadawat kag text gikan sa magpailang taga PCSO, Pagcor, Malakanyang, ABS-CBN, o Lopez Foundation nga magpahibawo nga nakadaog kag P1 milyon o mas dako pa, ug aron makobra ang premyo kinahanglan kang mo-text sa PIN sa lima ka tag-P500 nga phone cards o mo-deposito og mas dakong kantidad sa ilang ihatag nga bank account number; ug

Ikaduha, birahon ka sud shopping mall o tawgon lang sa telepono kon nalista ang imong ngan sa directory, nga nakadaog kag premyo nga ang presyo gipaburot pag-ayo ug kinahanglang kuhaon dayon sa tindahan, apan sa di pa makuha kinahanglan ka unang mopalit og laing butang nga ang presyo mas gipaburot pa.

Kon magpada ka, mahilom na sila kon mahatag nang phone cards, o tak-opan dayong bank account kon maka-deposito na, o magbaguod kag pas-an sa appliances nga labihang barota.

-o0o-

Labing uwahing nailad sa ikaduhang modus nitug-an sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya nga gitawgan siya sa telepono ug giapura pagkuha dayon sa premyo. Usa ra ka kawani ang iyang natukmaan sa tindahan. Pagkataudtaod, gitapok-an na siyag pito ka tawo. Ang usa nikuha sa iyang credit card, ang lain nitanyag pagpalit sa premyo ug ang uban alingugngog nga nigalgal niya.

Sa wa pang kahibawo unsay nakaigo niya, gipapirma ang biktima og kontrata pagpalit og "home showcase" nga pulos ra speakers, ug gipakapinan og kolorum nga chair massager, tapping massager, flat showcase ug wall clock. Gitawgan nakong DTI. Nga niawhag niya pagpirma og affidavit aron magukod ang tindahan nga nahimutang sa usa sa shopping malls sa Sugbo.

-o0o-

Aron di malipat sa modus nga nahisgutan sa ibabaw ug sa uban pang susamang mga panunto, binlan ta mog mga ilhanan sa pangilad:

· Di ka mahitabong makadaog sa raffle nga wa nimo apili;

· Kon tinuod kang nakadaog, di ka kinahanglang mopagawas pag kuwarta o mopalit pag laing butang; ug

· Ang tinuod nga katigayonan manukad sa matinud-anong paningkamot di mahagbong lang gikan sa langit, pinaagi man sa text o bira-bira sa mall. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 23, 2007

2007-11-22T15:35:00.001+08:00

No. 1 TIGKUBKOB?

Ang numero unong konsehal sa Canduman, Mandaue City, si Dalmacio Zanoria, motug-an ni bisan kinsang maminaw nga usa sa nakapadaog niya sa piniliay sa niaging buwan mao ang iyang pagpanghatag og libreng bas ug graba ngadto sa iyang mga silingan. Mapagarbuhon sab siyang manabi nga labihan niyang pobreha niadto apan tungod sa pagkugi ug paningkamot sa bisan unsa na lang trabaho nilambo ang iyang mga negosyo ug karon magsakay-sakay na sa iyang Pajero.
Apan human pasanginli nga siyay utok sa ilegal nga pagpangubkob sa bas ug graba sa suba sa Butuanon, nisibaw ang mga pangutana sa iyang kasilinganan diin man gyod gikan ang iyang dakong kuwarta nga maoy gituohang tinuod nga nakapadaog niya batok sa mas beteranong mga politiko nga iyang gikaatbang.
-o0o-
Labihang dugaya nang nagreklamo sa mga molupyo sa Canduman sa pinatuyangan nga pagpanguha sa bas ug graba gikan sa ilang suba. Nabalaka sila nga mameligro nang kabalayan nga nahimutang sa ngilit sa nag-anam na katitip nga tampi sa suba. Nidangop na sila sa mga opisyal sa barangay ug sa kapolisan. Apan wa gihapon mabadlong ang pagpasipa sa kinaiyahan.
Ang gumagawas nang barangay kapitan sa Canduman, Alex Borbajo, nitug-an sa DYAB Radyo Patrol nga dugay na nilang nahibaw-an ang pagpangubkob sa bas ug graba. Apan igo lang sab nilang gipasa ang kasayuran ngadto sa kapolisan ug ubang hingtungdang ahensiya sa kagamhanan. Si Borbajo mismo nahibung nganong wa pa gyod mahunong ang ilegal nga kalihokan. Iyang gitino nga may mga panimay nang nameligro nga matumpag kon modahili ang yuta tungod sa nagkalawom nang suba.
-o0o-
Atol sa Barangay Patrol sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya, gikuyogan na gyong Bob Malazarte ang kapolisan sa Mandaue pagsusi sa taho nga sayo kaayong nagsugod ang pagpangubkob sa bas ug grabe. Tuod man, nasakpan nilang trak ug ang mga nangubkob nga wa dayon kadagan. Nikumpisal ang mga dinakpan nga mga tawo silang Zanoria.
Pagkataudtaod, niabot si Zanoria sakay sa iyang Pajero. Matod ni Bob nasaypan siyang Zanoria nga polis ug gitanyagan og P500 nga "for the boys." Dihang nagpaila si Bob nga reporter siya sa DYAB, nagpa-interview si Zanoria niya sa kahanginan.
-o0o-
Gitataw ni Zanoria nga bisan wa siyay permiso di ilegal ang iyang gihimo kay:
• Ang naanod lang nga bas ug graba sa taliwa sa suba ang ilang gikuha; ug
• Gipanghatag niyang bas ug graba ngadto sa iyang mga silingan.
Apan nakaamgo ba kaha sa kaapiki sa iyang sitwasyon nakit-an ni Bob ug sa kapolisan nga iyang gisugo ang iyang mga tawo paghabwa sa bas ug graba gikan sa trak ug gipasibat ang sakyanan. Dihang gigukod sa mga polis, ang trak didto na sud sa gitrangkahan nga gate sa bay ni Zanoria. Ug ang konsehal mismo wa na pakita. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for November 22, 2007

2007-11-22T11:35:00.001+08:00

        BIYAHE SA TAXI

Gikusukuso sa kusog nga uwan ang taxi nga akong gisakyan samtang nagsuwat ko ini.  Naungot mi tungod sa Kapitolyo kay sud na sa pila ka gutlo nga wa mag-irog ang nag-unang mga sakyanan.  Natental ko pagpangutana kon, sama sa CICC, masalibohan ba sab sa uwan ang bag-ong giayo nga buhatan ni Gobernador Gwen Garcia dihang gisanapan sa kabalaka sa mosunod nga baha nga, puno sa nabarang trapiko, tinong makalangay sa akong pagpauli sa ABS-CBN Broadcast Complex.

Apan wa pa makakuyanap ang kahadlok, nakakitag lutsanan ang drayber paingon ug human sa pila lang ka pamilok nilugsong na mi sa Sudlon ug nakalahos sa Salinas Drive.  Nisamot pagbunok ang mas dagkong lusok sa uwan ug nidako ang kahigayonan sa baha sa unahan.

               -o0o-

Ingon ini ang kahimtang sa panahon, ug ingon ini sang orasa, dayong panghagis ni Lando niadtong Lunes sa hapon.  Maayo na lang kay nipasalig ang Pagasa, bahala na kon may abunda na tang sukaranan pagduda nila, nga ang bag-ong Bagyong Mina di na direktang makaigo sa Sugbo.  Nahugno hinuong kahinangop pagkaamgo nga mao sab ni nahimutangan sa wa pa mokalit pagliko ug mopusgay sa Sugbo ang usa sa labing bangis nga bagyo sa atong kasaysayan, si Ruping.

Nia na mi sa Banilad.  Morang mga piso nga nangabasa ang gagmayng mga tinun-an nga natanggong sa daplin sa dan.  Nagsugod nang baha.  Gipangilogan kong naghunahuna sa gikalisangan nga mas lawom nga baha sa Talamban.
35 minutos na human mi nakabiya sa Kapitolyo.  Uwahi na ko pag-voice over sa headlines sa TV Patrol.  Labaw pang hagbay rang nilabay ang deadline sa Freeman.

           -o0o-

Naungot mi atubangan sa USC Talamban.  Wa kong kahibawo unsay mas kahadlokan:  Ang wa ba maglihok nga bul-og sa naghuot nga mga sakyanan; o ang nagkalawom nang baha.  Niawas nang mga kanal.  Hapit na mosangyad ang tubig sa tiyan sa mga sakyanan.  Nagbawud-bawod nang among dagan.

Kon di ming kapaspas, kuyawng ang pagpanggawas sa mga tinun-an sa SHS-Jesuit ang among sangkoan.

           -o0o-

Nakalingkawas mi sa baha ug nisutoy gikan sa eskina Kabangkalan ug lahos sa eskuylahan sa Talamban.  Hawan na kaayong agianan.  Badlungon na unta nakong drayber nga nagpahaguros apan nakahinumdom nga ako ra sab diay ang nag-awhag niya pagpaspas.

Ungot na sab mi sa kadaghan sa sakyanan ug kalawom sa baha pagsud na namo sa Canduman.  Maayo na lang kay nituang nang uwan. Nilabay na mi sa SHS.  Ug nakaabot na gyod sa akong destinasyon human sa 65 minutos.  P180 ang akong plitehan.

Salamat sa inyong pag-agwanta pagtubay sa makapakitbi sa atay nga pagsungasong namo sa bangis nga kinaiyahan, nga moambas sa kapintas sa pagpanggukod sa mga politikong hubog sa gahom ug nagsubli-subli nang pamakak sa
Pagasa.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 21, 2007

2007-11-20T14:59:00.001+08:00

GIPAKABASURA

Kon ang mga opisyal sa kagamhanan may nahibilin pang kaligdong pakigharung sa bayhon sa ilang pagpabaya, angay nilang sud-ungon ang naguhay-guhay nga patayng lawas ni Agnes Tabay, 10, Grade 4 sa Toong Elem. School sa bukirang bahin sa Dakbayan sa Sugbo.

Si Agnes nibaba sa iyang iyaan, si Cleofe Abelgas, aron makatabok sa suba nga nagbaha og taga hawak atol sa pagbuhi ni Lando sa iyang kinakusgang uwan ug hangin niadtong Lunes sa hapon. Pag-abot nila sa tungatunga, naigo si Cleofe sa dakong gapnod ug nakabuhi sa pisi nga ilang gitunton sa matag tampi. Nalagpot si Agnes gikan sa liog sa iyaan ug naanod.

Human sa 14 ka takna, nabangalan duol sa basurahan sa Inayawan si Agnes. Iyang lawas nagusbat sa baha. Wa nay kinabuhi.

-o0o-

Nganong ang patayng lawas man sa gamayng bata maoy bayhon sa pagpasagad ug pagkubol na sa mga opisyal sa lokal ug nasudnong kagamhanan sa pag-atiman sa labing batakang mga panginahanglan sa katawhan?

· Buhi pa unta ron si Agnes kon gituman pa sa Pagasa ang ilang gimbuhaton pagpasidaan sa katawhan sa umaabot nga katalagman kay mas sayo man unta nga nasuspenso ang klase ug makapauli na unta siya aa wa pa mobaha ang suba;

· Inay magtunton og pisi, luwas untang nakaagi sa tarung nga taytayan silang Agnes ug Cleofe kon wa pa hutda ang buhis sa katawhan sa wa kapusli nga mga proyekto ug sa way kinutobang kinawatay; ug

· Ang tan-aw sa mga opisyal sa kinabag-an sa atong katawhan nga maoy labing kabos susama kaubos ug kahugaw sa mga basura sa kalapokan sa Inayawan nga maoy gidagsaan sa patayng lawas.

-o0o-

Samtang may anghel nga gianod sa baha, tulo ka bay sa Tiwasan, Catarman, Liloan, amihanang Sugbo nahagsaan og acacia. Ang mga tagbalay, kay wa may opisyal sa kagamhanan nga nilili ug nagsusi sa ilang kahimtang bisan nilurang nang bagyo, napugos pakigdug sa dakong punoan nga nidat-og sa ilang kabtangan.

Pagkabuntag, nagpatabang sila sa bag-ong kapitan. Apan gitambagan sila nga sunod buwan pa magsugod ang iyang termino. Ang asawa sa napildeng kapitan nitud nila sa DSWD. Kansang social worker nipapaabot nila nga maletratohan ang ilang mga bay una matabangan.

-o0o-

Silang Gina Rubas, Sabrina Genon ug Ines Labadia wa kapaninda og prutas sukad niadtong Dominggo tungod sa kangil-ad sa panahon. Ang ilang mga bana gida sa Negros sa kontraktor og eskuylahan. Sa kalibog asa silag pamahaw, niabot sila sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya.

Human namo sila nahatagi og bugas, sardinas ug noodles, nanawag si Mayor Duke Frasco sa Liloan aron pagpasalig nga tabangan ang mga biktima. Kon wa pa modangop sa media, ambot pila pa ka ang-ang sa burukrasya ang mopasa-pasa nila. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 20, 2007

2007-11-19T18:44:00.001+08:00

MAS SAYO, MAS BAGIS

Sayop na sang Pagasa. Si Lando, ang bagyo nga ilang gihulagway nga hinay ug giingon nga moigo sa kasadpang bahin sa Sugbo sa Martes sa buntag, mas bangis ug mas sayo nga nikusukuso na sa Sugbo. Ang hangin nga nipaluad sa daghang mga punoan sa kahoy apil nang Christmas tree sa Fuente Osmena Rotunda, nakapatumba sa daghang billboards, nakapalupad sa mga atop sa mga panimay sa nagkalainlaing mga dakbayan ug kalungsoran sa Sugbo ug nakapadpad sa trailer sa Marcelo Fernan bridge, alang sa kasarangang Sugbuanon nga way kahimanan pagsukod sa hagiyos, mas kusog pa kay sa 55 kilometros matag takna nga gitakda sa Pagasa nga labing kusog nga pag-unos ni Lando duol sa tungatunga.

Sa akong pagsuwat ini dayong alas-singko sa hapon sa Lunes nilurang nang hangin. Hinaot nga di lain ug buwag nga bagyo ang gipasidaan sa Pagasa nga moigo sa 60 kilometros kasadpan sa Dakbayan sa Sugbo 12 ka oras gikan karon.

-o0o-

Dihang among gipangayoan og katin-awan nganong sayo nga niabot si Lando, si Kelly Toregoza sa Pagasa Mactan igo lang niingon nga wa pa mausab ang ilang Tropical Cyclone warning nga nihulagway sa Lando nga "tropical depression" lang ug di pa "typhoon." Nanghinaot kong makurhian sa labing daling panahon ang ilang kasaypanan. Bisan aron pagpasabot na lang sa mga Sugbuanon nga nakalitan sa bagyong nikusu-kuso nila. Ug, mas mahinungdanon, aron mapasidan-an ang ubang bahin sa Kabisay-an ug Luzon sa posibleng mas sayo sab nga pagtugpa ug pagpanghasi ni Lando.

Kining laing pakauwaw sa Pagasa nahimo pipila ka adlaw human sila nagpasigarbo sa pag-abot sa mas bag-o nilang kahimanan pag-agpas sa kahimtang sa panahon. Inay magpataka sa ilang forecasting, angay silang himoan og sanga sa National Historical Institute alang sa weather history.

-o0o-

Akong nakitang mas dakong buslot sa Pagasa, labaw sa kakuwestiyonable sa ilang kahimanan, mao ang ilang sistema sa paghipos ug pagsibya sa mga kasayuran labot sa kahimtang sa panahon, labi na sa mga bagyo:

· Ang mga buhatan sa Pagasa sa Mactan ug ubang bahin sa nasud gihimo rang tigbasa sa weather bulletins gikan sa ilang ulohang buhatan;

· Ang local forecasters sa Pagasa, gawas nilang Direktor Oscar Tabada ug sa ubang makamao, igo lang mosumay-sumay sa forecast sa Manila bisan kon sila mismo giapil nag kusu-kuso sa mas kusog nga hangin ug uwan; ug

· Kay na-imbudo mang tanang kasayuran ngadto sa ulohang buhatan, dangtan una sila og pila ka oras una makahimo og weather bulletins bisan sa dakong panginahanglan pagpahibawo sa publiko sa paspas nga kausaban sa direksiyon sa hangin o gikusgon sa uwan matag pipila ka gutlo. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 19, 2007

2007-11-18T15:39:00.001+08:00

ULUG-ULOG LANG?

Nausab na sang sulti ni Visayas Ombudsman Pelagio Apostol. Human siya motug-an nga wa sila magsusi sa mga pasangil sa kahiwian sa pagtukod sa CICC kay komplikado ang transaksiyon ug kuwang og katakos sa iyang mga imbestigador, karon nipahibawo na sab nga wa diay nila undangi ang imbestigasyon sa CICC ug sa ubang mga proyekto sa Asean Summit. Hinaot nga wa lang niya ulug-ulogi ang Sugbuanong mga magbubuhis nga naglisod pagsabot sa iyang panagana pagsubay sa labing dakong transaksiyon nga gisudlan ni Gobernador Gwen Garcia.

Mapanghimakak lang ni Apostol ang mga pagduda nga kurog siyang Garcia pinaagi sa paggamit sa gahom sa iyang buhatan pagsupina sa mga dokumento pagsubasta sa CICC kansang kinatibuk-ang gasto gikahadlokang moabot nag P1 bilyon. Kon padayon siyang mangiyugpos ug magpaabot una sa post audit sa COA sa di pa mokihol, mapugos ang mga Sugbuanon pagpangita og laing paagi pagpakisayod natarung ba gyod paggasto ang hinagoan nilang buhis.

-o0o-

Wa pa gyod diay hingpit nga nasulbad ang suliran sa CICC nga masudlan og tubig kon mag-uwan. Segun sa mga nakasud sa CICC karong bag-o, wa nay buslot ang atop apan kinahanglan gihapon kang magda og pandong kay nagpadayon ang salibo sa ganghaan ug kinahanglan kang magbantay gikan sa dakin-as kay mobanaw gihapon ang tubig sa lobby kon magbunok ang uwan.

Ang mga nakatambong sa tigom sa mga inhinyero sud sa CICC wa sang kapugong pagkuwestiyon sa pangangkon ni Garcia nga world class ang building. Ug lisod ang paglalis nila. Kay nasaksihan nila nga nagbanaw ang hugaw nga tubig sa mga pansayan sa mga lalaki ug babaye. Kon makalikay ka sa dakin-as sa lobby, peligrong mangalisbo ka sa lang-og nga banaw sa pansayan kon di nang kabalibaran ang sugo sa lawas.

Labing lisod alang sa mga Sugbuanon ang pagpasabot sa mga delegado gikan sa ubang mga lalawigan sa kadako sa kang-a tali sa dakong gasto ug sa panghambog sa Kapitolyo ug sa aktuwal nilang nakita sud sa building.

-o0o-

Ang mga magbubuhis nga nakasud ug nakakita na sa CICC ang nagpadayon sa pagpangutana nganong wa pa masusi hangtod karon ang mga pasangil sa pagpanglaktod sa subasta ug ubang kahiwian sa proyekto. Silay nagpabiling buhi sa kontrobersiya bisan sa determinadong paningkamot sa Kapitolyo pagpahilom ug paglubong na sa kalimot sa wa pa matubag nga mga pangutana.

Wa katabang sa kawsa sa Kapitolyo ang konsiyerto sa Apo Hiking Society, nga wa mabantog sa pagpanagana pagkomentaryo sa kahiwian sa kagamhanan bisan atol sa diktadurang Marcos. Usa ka sakop sa Apo gikatahong nihulagway sa CICC nga "malaki sa labas pero puro lobby." Dihang nangatawa ang mga nanan-aw, nipuno siya, "Aba, parang meangful ang sinabi ko."

Ang mga opisyal sa Kapitolyo nga nanambong sa konsiyerto klarong wa malingaw. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 18, 2007

2007-11-17T16:20:00.001+08:00

DUHA KA POLITIKO

Dayon nakong katug Biyernes sa gabii, nakadawat kog text sa buhatan ni Senate Pres. Manuel Villar nga nagpahibawo nga moduaw siya sa Sugbo ug mahimo bang makahapit siya sa DYAB Abante Bisaya aron makatubag sa among mga pangutana? Gitubag nako sila nga ang among sibya manukad sa Mabolo sa Dakbayan sa Sugbo tungod sa Halad sa Kapamilya, ang among naandang piyesta sa mga serbisyo matag unom ka buwan.

Naghinunga-tunga na sa among Halad, nga nalukop ang dakong wanang sa Mabolo Elem. School sa kaliboan ka mga pasyente sa libreng medical ug dental services, ug gatosan ka mga kliyente sa notaryo ug ubang legal services, one-stop shop sa NSO, GSIS, SSS, DILG ug DFA, Job Search ni Fidel Magno sa DMDP, libreng pamakuna sa mga iro ug iring ni Cebu City Veterinarian Alice Utlang ug mass feeding sa Bantay Bata ug sa Association of Concerned Texters, dihang niabot si Villar. Apan nag-una nang iyang mga kawani nga nagda og kinahon nga mga tambal.

Kon nakabasa ining Malakanyang ug ang kampo ni Senador Mar Roxas, angayng kalisangan ang makinarya ni Villar.

-o0o-

Si Raul Cabanero, bag-ong napiling barangay kapitan sa Bulacao, Talisay City, karon pang sunod buwan molingkod sa katungdanan. Apan nakabuylo na sa iyang giplanong mga kalihokan pagpalambo sa Bulacao. Nitambong siya usa sa kalihokan sa Halad, ang orientation sa bag-ong napiling mga opisyal sa barangay ug SK, ug nihapit na lang sab pagsusi unsaon nga mapahigayon sab namo ang susamang kalihokan sa ilang barangay.

Si Cabanero nga nagtrabaho sa usa sa labing dakong bangko sa nasud nahibawo sa kamahinungdanon sa panabang sa pribadong sektor tungod sa kanihit sa panudlanan sa barangay. Maong karon pa lang nanungko na siya sa kahugpongan nga makahatag og mga tambal, makatarung sa ilang mga kanal ug kadalanan ug ubang batakang mga panginahanglan sa iyang mga molupyo.

Nag-abot ug nagkalamanohay silang Villar ug Cabanero atol sa among Halad sa Kapamilya: Ang ikaduha mao pay pagsugod og panikay-sikay sa bag-ong natad nga iyang gisudlan; samtang ang una nagsugod nag tuman sa iyang damgo pagtungtong sa labing taas nga katungdanan sa nasud.

-o0o-

Sa di pa ko malimot, malampuson diay ang Halad sa Kapamilya sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu. Kapin sa 5,000 ang nakapahimus sa way kinutobang pangalagad. Daghang salamat sa boluntaryong mga doktor ug mga dentista sa CCMC, CCHD, PAF, CDH ug pribadong mga mananambal, nurses sa Gullas College of Nursing, mga sakop sa Cebu Pharmacists Association ug mga tinun-an sa SWU College of Veterinary Medicine.

Daghang salamat sab sa IBP Cebu Chapter, Gullas College of Law, mga sakop sa AVRC-DSWD ug Bright Path Association ug mga kawani ug mga sakop sa mga ahensiya ug kahugpongan nga nahisgutan na sa ibabaw. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada ni Leo Lastimosa for November 17, 2007

2007-11-16T11:15:00.001+08:00

PNP NAGPALUGOS

May sukaranan ang kapolisan nga bation og garbo sa ilang pag-angkon nga nasulbad nang pagpamomba sa Batasang Pambansa complex duha ra ka adlaw human sa panghitabo. Kon tinuod nga ang unom ka gipasanginlang mga sakop sa Abu Sayyaf nga ilang natultolan sa Payatas, Quezon City maoy nagpaulbo sa bomba nga nipatay ni Kongresista Wahab Akbay ug laing tulo ug niangol sa duha ka kongresista ug laing upat ka biktima, natukas nang misteryo sa labing uwahing terorismo nga nakapatay-og sa nasud ug sa katawhan.

Ang nahibiling gimbuhaton sa kapolisan mao na lang ang pagpatug-an sa tulo nila ka dinakpan---ang laing tulo, apil nang usa ka babaye, namatay sa niulbo nga pinusilay---kinsay nagsugo nila aron ang mastermind mailhan ug mataral na sa hukmanan.

-o0o-

Apan ang masulub-ong balita alang sa kapolisan mao nga ang kapaspas sa ilang pagsulbad sa kaso ug kaabunda sa mga ebidensiya nga ila dayong nahipos, samtang nakapabilib sa pipila, nakapatumaw na hinuon sa pagduda nga ang ilang imbestigasyon gitumong pagtabon inay pagpangita sa kamatuoran.

Kay ang mga ebidensiya nga nahipos makapatak-op na sa kaso ug mopalig-on sa mga pasangil nga si kanhi kongresista Gerry Salapuddin, higpit nga karibal ni Akbar, maoy utok sa pagpamomba:

· License plate, deed of donation ug chassis number nga nitakdo sa motorsiklong gituohang gibutangan sa bomba;

· ID sa kawani ni Salapuddin, license plate number "8" ug itom nga jacket ug souvenir shirt nga may markang "House of Representatives"; ug

· Pulbora nga gituohang motakdo sa niulbong bomba.

-o0o-

Segun sa mga nagduda, makapahibung ang labihang kasayon sa pagtultol, pagpatay ug pagdakop sa mga suspitsado. Matod nila morang mainampingong gitipigan ug gitapok sa mga suspitsado ang tanang ebidensiya, hangtod sa kataposang piraso sa papel ug pulbos sa pulbora, sa usa lang ka dapit aron nga di na mahago ang mga imbestigador paglusad og dugang pang mga operasyon.

Nipuno sila nga kon tinuod nga mga sakop sa Abu Sayyaf ang mga suspitsado, nganong nagpasagol man sila og babaye ug mora ra mang nagpatara hangtod nga natultolan sila sa hinugpong puwersa sa militar ug kapolisan?

-o0o-

Di hinuon mabasol ang madudahong katawhan. May igo silang sukaranan pagkuwestiyon sa kaligdong sa kapolisan. Ang nag-usab-usab nga findings sa pag-ulbo sa Glorietta 2 ug daling pagsulbad sa pagpamomba sa Batasan wa katabang sa kawsa sa PNP.

Bisag unsaon pagpaningkamot ni PNP Chief Avelino Razon pagbawi ang kadungganan sa kapolisan, di pa siya hingpit nga makalingkawas sa seryusong atraso sa mga liderato nga iyang gipulihan: Gitugotan nila ang institusyon nga malugos ug magamit sa ilang mga padrinong politiko nga nipalabi sa kahangol sa gahom, bahala nag ang piniliay tikason ug ang inosenteng mga sibilyan ug mga sundawo maangin ug mangamatay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 16, 2007

2007-11-15T14:14:00.001+08:00

NGANONG WAY SALIG

Unsa may makuha sa mga sibilyan kon nagpataka lang silag pasangil ni Koronel Rico Palcuto nga nanghasi nila pinaagi sa pagpanion og armas niadtong bisperas sa eleksiyon sa barangay ug Sangguniang Kabataan sa Loft sa IT Park? Nalisoan na ba silag pangisip nga isugal ang ilang mga kinabuhi sa pagtug-an sa kapolisan nga way bisan gamayng sukaranan nga gihudlat sila ni Palcuto, nga wa igdungog sa kaaghop ug kamahigalaon gikaintapan ug mabulukon niyang katuigan sa kapolisan?

Abunda ang mga ebidensiya nga di monopoliya sa mga na-engkuwentro ni Palcuto sa Loft ang kahadlok sa retiradong opisyal:

· Ang kapakyas sa pagpasaka og kaso batok niya hangtod karon;

· Ang kapakyas sa kapolisan nga nitubag sa alarma sa Loft pagdis-armar niya; ug

· Ang kapakyas sa mga guwardiya sa Loft ug IT Park pagkapkap niya sa wa pa mahitabo ang gipasangil nga pagpanion.

-o0o-

Inay pasanginlan ang nangangkon nga mga biktima ni Palcuto nga mga talawan o namakak, ang kadagkoan sa kagamhanan ug sa kapolisan, nga matinud-anong nagsusi ning maong kontrobersiya, angayng mangutana sa ilang kaugalingon nganong niabot na man ta ning masulub-on nga kahimtang:

· Nga ang nangangkon nga mga biktima magdumili na man hinuon pagpasaka og kaso batok sa gipasanginlang nakahimo og krimen tungod sa kabalaka sa seguridad nila ug sa mga sakop sa ilang pamilya?;

· Nga ang mga biktima di na man mosalig sa katakos sa kapolisan bisan sa gisubli-subli nga pasalig nga panalipdan sila gikan sa posibleng panimawos o pagpanggukod?;

· Nga ang kasagarang mga biktima sa krimen kon dili mopili na lang sa pagluom ug pagpakahilom, mangunay na man hinuon pagkumkom sa balaod sa ilang kaugalingong mga kamot aron pagbawos sa mga nanghilabot nila?

-o0o-

Ang pait nga kasinatian sa mga sibilyan nga gika-engkuwentro ni Palcuto di katabang sa mga paningkamot sa nagkalainlaing hut-ong sa katilingban pagdasig sa makaluluoyng mga biktima sa krimen pagbarug alang sa ilang katungod ug pagpaningil og hustisya sa ilang gidangatan. Inay dasigon ug paluyohan sa ilang pagpakabana, gitiwasan hinuon sa pagbugal-bugal sa pipila nga mirisi ug maoy gidapigan si Palcuto nga namasangil nila sa pagsaba-saba.

Ambot tungod tingali sa pagsulbong sa wa masulbad nga mga krimen sa atong palibot, di kalikayan nga may pipila na nga dag-on sa ilang kalibog. Unsay mas grabeng krimen: Ang pagsaba-saba, kon tinuod man, o ang pagpanion og armas?

-o0o-

Hinaot nga di ning kapawong sa pakigbisog sa katawhan alang sa kausaban ning di makiangayong sistema. Ang pagpangiyugpos sa mga ligdong mao ray gikinahanglan aron manghawod ang mga salbahis.

Ug tinuod ang laing sulti sa atong katiguwangan. Mas mayo pang isog nga mamatay sa pagpanalipod sa katarung. Kay ang talawan kadaghan mamatay, mapukan matag duko niya sa mga pagpanaugdaog. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 15, 2007

2007-11-14T12:17:00.001+08:00

LILI SA ESKANDALO

Dihang gibahaan mi sa mga tawag niadtong Martes sa hapon sa nangahadlok nga mga pasahero sa nabuslot nga pump boat, Ave Maria 5, nanawag dayon mi sa Cebu Coast Guard station. Inay magkarakara sa pagpada og rescue vessels, igo lang mi nilang giingnan nga wa silay labot sa sakyanan kay didto ni gikan sa Ouano Wharf sa Dakbayan sa Mandaue.

Pagtawag namo sa gihatag nga numero sa detachment sa Mandaue, giingnan mi sa nakatubag nga di sa Coast Guard ang telepono apan mahimo bang maghuwat mi kadiyot kay ila pang tawgon ang among tuyo. Ang tam-is nga tinubagan sa tag-iya sa pribadong telepono nag-anam nag kaaslom dihang sila na say gibahaan sa mga tawag sa ubang mga sakop sa media nga, sama namo, igo ra sang gipasa sa Cebu station, nga tibuok hapon nga nanghunaw og responsibilidad sa pagsusi sa naapiki nga pump boat.

-o0o-

Maong wa ko mahibung nganong ang unang nakaluwas sa mga pasahero sa Ave Maria 5 mao ang MV Ormoc Star sa Roble Shipping ug nga nangiwit na pagtabang sa mga pasahero ang sakyanan sa Coast Guard. Mas makaayo sa tanang hingtungdan kon ang mga opisyal sa Cebu station mas maayong ibalhin sa Citom. Kay mas maayo silang mo-trapik ug mopasa inay moangkon og responsibilidad. Pangilogan kong maghunahuna unsa pay umaabot nga katalagman nga atong mahiagoman kon padayon silang tahasan pagbantay sa kaluwas sa kinabuhi ug kabtangan sa kadagatan.

Ug angayng ipasabot sa kadagkoan sa Coast Guard nganong hangtod karon, nga maabot na sa bag-ong mga teknolohiya sa telekomunikasyon bisan ang labing suok nga mga bahin sa kalasangan ug kadagatan, wa pa man intawon kakita og bisan anino na lang sa telepono ang ilang detachment sa Mandaue? Kon ingon ini kabarot ang ilang detachment sa ikaduhang labing dakong dakbayan sa Sugbo, unsa kaha intawon kataphaw ang ilang katakos pagpangalagad sa mas hilit nga mga pantalan sa nasud?

-o0o-

Klarong nahibaw-an na sa mga senador ang posibleng tinubdan sa P500,000 nga nadawat ni Pampanga Gov. Ed Panlilio sa hawanan sa Malakanyang, hinaot nga mabisto na gyod ang kinatibuk-ang kasayuran ning usa sa labing gipadaylang ug makauuwawng eskandalo sa atong panahon. Napugos pag-angkon ang kadagkoan sa administrasyon sa binayranay----bisan tuod nagkasungi ang ilang lusot sa tinubdan ug sa katuyoan----tungod sa maisugong pag-angkon ni Panlilio.

Kon masubay sa mga senador kinsa si "W.Y. Bondoc" (gidudahang si Winona Yumul Bondoc) ug unsang sanga sa "Bank of Commerce" (giingong sa Angeles City) nga maoy napatik sa lima ka bugkos sa kuwartang gihuptan ni Panlilio, hinaot malilian na gyod sa kinabag-an, kon di man mabantang, ang wa nay kukaikog nga pagbuong sa atong kaligdong isip nasud ug katawhan. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com