Arangkada for October 17, 2007

          KANIADTO UG KARON

 

          Kaniadto:  Ang Ombudsman mosusi sa mga pasangil sa kahiwian batok sa kadagkoan ug mga kawani sa kagamhanan bisan di magpaila ang nagreklamo, bisan di pirmahan ang suwat-reklamo, bisan itawag lang sa telepono, o bisan pinasikad lang sa mga taho ug mga reklamo nga madawat sa mga sakop sa media.

          Karon:  Ang Ombudsman di na magtagad pagsusi sa mga pasangil sa kahiwian kon way mobarug nga moreklamo, o way mga ebidensiya, o bisan duna pay mangisog nga complainant ug lig-ong mga ebidensiya kon sikit sa luwag ang gireklamohan.

          Ambot tungod ba ni sa naglut-od nga mga kaso, sa katapolan, sa katalawan, o kay nasuburnohan, o naduhigan na sa pamolitika ang tibuok buhatan.  O sa tanang nahisgutan.

-o0o-

          Kaniadto:   Giimbestigar sa Visayas Ombudsman si kanhi Cebu City Mayor Alvin Garcia tungod lang sa iyang pag-angkon atubangan sa mga sakop sa media nga ang pinalit niyang Viagra gikan sa Estados Unidos iyang gida sa Sugbo ug giapod-apod sa suod niyang mga higala.

          Karon:   Wa imbestigaha sa Visayas Ombudsman si Gobernador Gwen Garcia ug ubang kadagkoan sa Kapitolyo bisan sa ilang pag-angkon nga wa isubasta ang pipila ka transaksiyon sa CICC, bisan sa sibaw nga mga pasangil nga gibuak-buak nilang mga kontrata aron kalutsan ang mga lagda sa subasta ug bisan sa nag-usab-usab nga banabana sa gobernadora ug sa ubang kadagkoan sa Kapitolyo sa kinatibuk-ang gasto sa proyekto gikan sa kapin sa P500 milyones ngadto na sa dul-an sa P1 bilyon.

Ambot tungod ba ni sa naglut-od nga mga kaso, sa katapolan, sa katalawan, o kay nasuburnohan, o naduhigan na sa pamolitika ang tibuok buhatan.  O sa tanang nahisgutan.

-o0o-

          Kaniadto:   Ang Ombudsman gitahud ug gikahadlokan bisan sa labing gamhanang mga politiko tungod sa ilang kaisog nga mosusi bisan sa labing tinagoang mga transaksiyon, sa ilang kapaspas nga makasuspenso sa mga gipasanginlan sa kahiwian ug sa ilang ka-determinadong mopasaka og mga kaso sa hukmanan.

          Karon:   Ang Ombudsman gisayun-sayon na lang sa paghudlat, ang ilang kadagkoan gipangiha, gipakauwawan, ug way pupanaganang gipanamastamasan ang ilang kadungganan.

          Ambot tungod ba ni sa naglut-od nga mga kaso, sa katapolan, sa katalawan, o kay nasuburnohan, o naduhigan na sa pamolitika ang tibuok buhatan.  O sa tanang nahisgutan.

-o0o-

          Kaniadto:   Ang Ombudsman niawhag sa media pagtabang sa ilang mga pakisusi ug nidasig sa katawhan pagdangop sa media aron kaaksiyonan dayon ang ilang mga reklamo.

          Karon:   Ang Ombudsman niawhag na sa mga nipasaka og kaso sa ilang buhatan sa paghunong na pagtagawtaw sa media ug paabuton na lang ang sunod nga himuon sa ilang buhatan.

          Ambot tungod ba ni sa naglut-od nga mga kaso, sa katapolan, sa katalawan, o kay nasuburnohan, o naduhigan na sa pamolitika ang tibuok buhatan.  O sa tanang nahisgutan.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 16, 2007

          BAHA SA KUWARTA

 

          Kon nakadawat og brown envelope nga naghitinghiting sa kuwarta si Kongresista Antonio Cuenco, lisod tuohan nga gipalaway lang ang laing 189 ka mga kongresista nga nagpanon paingon sa Malakanyang sa niaging semana.   Sa pikas nga bahin, kon nakadawat sab og sama katambok nga shopping bag si Gobernador Ed Panlilio, lisod tuohan nga naghayon nga nanggawas sa Malakanyang ang laing 47 ka mga gobernador nga mas suod ni Pres. Arroyo.

          Kon gigahinan og kuwarta ang tanang nanambong sa buwag nga mga tigom sa palasyo, gibanabana nga di momenos sa P119 milyones ang kinatibuk-ang gahin nga giandam sa Malakanyang----o 119,000 ka tuskig pa kaayo nga tagsa ka libo nga gihansak sa 238 ka paper bags.   Nga gibanabanang gisudlan og P500,000 matag usa.

-o0o-

          Si Padre Panlilio, nga maoy labing unang nikumpisal sa paghupot sa dakong kuwarta, nipasabot nga usa sa nakaaghat niya sa pagdawat mao nga wa siyay bisan unsang papel nga gipirmahan ug labaw nang way mga kundisyon nga gipahamtang ang opisyal sa Malakanyang.

          Nga maoy labing dakong buslot ning labing uwahing eskandalo sa palasyo.   Kon makapagawas sila og ingon ini kadako nga kuwarta nga way resibohay, diin man diay ni gikan?  Ug unsaon man nila paghatag og kuwentada ning makalilisang nga gasto?   Kon ang kasarangang kawani sa kagamhanan mabilanggo kon di kahatag og resibo sa P10 lang niyang gasto, nganong wa may pupanagana ang Malakanyang pagpabaha sa buhis sa siningtan ug hinagoan sa katawhan sa kapaspas ug kabantang nga morag wa na mauso ang kuwarta?

-o0o-

          Si Msgr. Esteban Binghay, episcopal vicar sa Artsidyosesis sa Sugbo, na-eskandalo sa pagdawat ni Panlilio sa kuwarta sa Malakanyang.   Nipasabot si Binghay sa DYAB Abante Bisaya nga ang wa pagpahamtang sa palasyo og bisan unsang kundisyon di makapapas sa anomaliya kay kuyaw nga magpangikog na si Panlilio bugti sa pabor nga iyang nadawat.

          Bisan sa pag-insistir ni Panlilio nga di suburno ang P500 mil, may sukaranan ang kahadlok nga inanay na siyang nalamoy sa sistema.   Masaligon hinuon si Binghay nga uban ang hugot nga pangaliya ug pagpaluyo sa katawhan magpabiling ligdong ang mga opisyal sama ni Panlilio pagtuman sa ilang katungdanan.

-o0o-

          Karong nagkadaghan nang mga kongresista ug mga gobernador nga niangkong nakadawat sa Malakanyang, mapugos ang pamunoang Arroyo pag-usab sa ilang linya sa hingpit nga pagpanghimakak sa pagpabaha sa kuwarta.   Pipila ka kongresista nagsugod na paghulagway sa ilang nadawat nga lehitimong "allowances."

          Human nakalusot sa Hello Garci, Jose Pidal, NBN ug ubang eskandalo sa iyang pamunoan ug human nabaraw ang tulo na ka impeachment complaints sa niaging tulo ka tuig, kinsay makabasol ni Pres. Arroyo sa pagtuo nga makuha niya ang bisan unsang iyang gusto ug malutsan ang bisan unsang mahiagoman nga bulilyaso?   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 15, 2007

        KUROG NI GWEN?

 

       Sa kataposan, giangkon na gyod sa bag-ong pangu sa Visayas Ombudsman ang pait nga kamatuoran:  Wa diay nila imbestigara ang gipasangil nga kahiwian sa Cebu International Convention Center (CICC).

Napu ka buwan human natukod ang istruktura nga gigastohan sa gibanabanang dul-an sa usa ka bilyon ka pesos nga hinagoan sa Sugbuanong mga magbubuhis, wa diay susiha ang gidudahang overpricing ug paglapas sa batakang mga lagda sa subasta sa kagamhanan.

Wa mokihol ang Ombudsman bisan sa pormal nga mga kaso ug reklamo, apil nang pagkuwestiyon sa giingong pagdumili ni Gobernador Gwen Garcia pagpakita sa mga dokumento sa CICC, nga gisang-at ngadto sa ilang buhatan sukad pa niadtong Pebrero ning tuiga.

-o0o-

        Kusganon hinuong gipanghimakak ni Deputy Ombudsman Pelagio Apostol atol sa Arangkada sa DYAB Abante Bisaya nga nahadlok silang Gobernador Gwen Garcia ug sa iyang koneksiyon ngadto nilang Pres. Arroyo ug First Gentleman Mike Arroyo.

Apan mas makapahugno ang iyang katin-awan sa ilang pagdumili pagsanong sa sibaw nga awhag pag-imbestigar sa pagtukod sa CICC:

·         Komplikado ug dako kaayo ang gasto sa proyekto ug way katakos ang iyang mga imbestigador dinhi sa Sugbo sa pagsusi ini, maong maghuwat na lang sila sa sangpotanan sa post audit nga gihimo sa COA; ug

·         Pipila lang ang graft investigators sa Visayas Ombudsman karon busa mas maayo nga usa lang ka kaso ang ilang imbestigahon sa usa ka higayon, inay dunganon pagsusi ang nagkalainlaing mga proyekto nga di na hinuon magkadimao.

-o0o-

        Ang unang katin-awan maoy tubag ni Apostol nganong giuna nila pagsusi ang gipasangil nga overpriced nga computers ni Lapulapu City Mayor Arturo Radaza kay sa kaso sa CICC nga mas unang nasang-at siyam ka buwan nang nilabay.  Dihang ako siyang gipahinumdoman nga takos nga nasusi sa Visayas Ombudsman sa wa pa siya matudlo sa katungdanan ang komplikado sang mga transaksiyon sa decorative lampposts ug surveillance cameras, giluwatan niya ang ikaduhang katin-awan.

        Mosugot ba lang silang Ombudsman Director Virginia Palanca-Santiago ug kaubanan sa pagpakauwaw ni Apostol nila nga maayo lang sa overpriced computers apan di na takos nga mosusi sa CICC?

-o0o-

Hinaot nga di kahunahunang mga kawatan paghimo sa ilang mga transaksiyon nga mas komplikado pa.  Kay kon pahimuslan nilang kahuyangan sa Ombudsman nga gikumpisal ni Apostol, manguros na lang tang daan.

Gihatagan ni Apostol og bag-ong sukaranan ang kahadlok nga kartero rang nangawat og peso ang napabilanggo sa Ombudsman ug gipasagdang nagngisi ang mga politiko nga nakatulis og binilyon ka pesos sa buhis sa katawhan.

Sa pag-una sa computers ni Radaza kay sa CICC ni Garcia, gisupak ni Apostol ang batakang lagda sa Ombudsman nga, kay di man nila madungan pagsusi ang tanang kasong gisang-at sa ilang buhatan, angayng unahon ang pasangil sa mas dagkong kawat sa mas dagkong mga opisyal.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 14, 2007

       SERIAL KILLER?

 

       Kon nagpuyo o nakasuroy ka sa amihanang Sugbo karong bag-o, ug nakabantay nga mas mingaw ang pipila ka kabalayan sa Liloan inig tikyop na sa kangitngit, ayaw kahibung.  Tungod ni kay ang mga ginikanan mas sayong nanghipos sa kabataan uban ang pasidaan nga di na sila manggawas sa bay inigka alas-6 sa gabii.  Kon makasuway kag panuktok sa usa sa mga bay ug di dayon maablihan, ayaw dayon pangluod.  Kay gipahimatngonan sa mga ginikanan ang mga anak sa di pagtubag ni pagpangabli sa pultahan kon dunay manuktok inigka gabii na.

        Kon usisero kang dako ug nakabantay nga wa nay tsinelas nga gibilin gawas sa mga bay, ayaw katinga.  Gawas nga di magsakit ang imong tiyan ug wa kay labot asang mga tsinelas, gisugo sab sa mga ginikanan ang kabataan paghipos sa tanang tsinelas aron di mangitngitan sa gawas.

-o0o-

        Kay utro man kong usisero, nangutana ko sa taga Liloan nganong kalit nga nausab ang ilang lungsod.  Managlahi ang ilang kahimtang----drayber sa habalhabal, tinun-an, politiko, magsisibya, vendor ug panday----apan managsama ang ilang tubag:

        Dunay serial killer sa Liloan.

        Matod nila daghan nang nalugos ug napatay ang kriminal ug nanumpa nga mopatay og mas daghan pa (managlahi nang mga numero nga ilang gihisgutan, gikan sa lima ngadto sa walo ang napatay ug gikan sa 10 ngadto sa 15 ang patyunon pa).  Matod nila igo lang nanimawos ang serial killer kay gilugos sang iyang asawa ug gipatay uban sa tanan niyang anak.  Ug nia nay tubag sa imong kahibung mahitungod sa pagpanghipos sa tsinelas ug sa di pagpangabli:  Iyang lud-an ang mga tsinelas sa panimay nga sunod niyang sak-on ug manuktok sa di pa luguson ang mga babaye ug hutdon pagpatay ang tibuok pamilya.

-o0o-

        Wa na lang ko maghago pagsusi nabadlong na bang serial killer karong wa na siyay kalud-an nga mga tsinelas ni kasudlan nga abling pultahan.  Kay wa kaayo sila malingaw dihang nipakita ko pagduda sa ilang istorya.  Pagmatuod sa ilang pangangkon, gipahibawo ko nila nga nikatap sa tibuok Liloan ang posters sa dagway sa serial killer.  Ang wa nila masabti mao ang taho nga ang kapolisan nipahamtang og news blackout sa duguon ug bangis nga mga krimen.

        Unsa pa may lain nakong mahimo gawas sa pagpanawag sa kapolisan?  Ang kapolisan sa Liloan ug Danao nihimakak sa giingong mga kasong lugos ug patay.  Nanghunaw sab sila sa pagkatap sa posters sa serial killer.

-o0o-

Ang Danao City Police niangkon hinuon nga may nangayo nilag hulagway ni Warlito "Waway" Toledo, nagtagutago nga sinumbong og rape sukad 2002.

Kabanay ba sa giingong biktima ni Waway ang nagpakatap sa iyang hulagway ug naghimo niyang serial killer?  Mas daghan ang nipili pagtuo dayon nila kay sa pagsusi unsay ilang tuyo.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 13, 2007

       PUKAW SA BARANGAY

 

       Ang barangay usa ka gamayng republika.  Duna siyay sangang ehekutibo nga gipangulohan sa barangay chairman, dunay balay balaoranan nga mao ang Sangguniang Barangay ug dunay hukmanan nga mao ang Lupong Tagapayapa.  Duna siyay gahom sa pagbuhis.  Makahimo gani pagpugos sa pribadong mga tag-iya sa luna pagbaligya sa ilang kabtangan aron maggamit sa kinabag-an sa mga molupyo.

        Ang barangay usa ka korporasyon.  Duna siyay gahom sa pagpalit ug pagbaligya og yuta ug ubang kabtangan.  Ang barangay usa sab ka dakong patigayon.  Duna siyay yuta, mga mamumuo ug puhonan.  Maong kinahanglan siyang molatid og mga lakang unsaon pagpalambo sa iyang katigayonan aron makahatag og mas dakong kaayuhan alang sa mas daghan.

-o0o-

        Apan pila ra nato ang nakaamgo sa kamahinungdanon ug kadako sa kapuslanan sa barangay?  Nahadlok gani ko nga dunay pipila nato nga wa kahibawo sa ngan sa barangay nga atong gipuy-an.  Ug nga mas daghan nato ang wa kaila kinsay atong barangay kapitan ug mga konsehal ni sa mga sakop sa Sangguniang Kabataan.

        Kanus-a ka kataposang nakatambong og general assembly sa barangay?  Kana kon gipahibawo ka sa kapitan ug di ang iyang mga dumadapig ray gipatawag aron pagtino nga magyanguyango rang manambong sa bisan unsay iyang gusto.  Kanus-a ka kataposang nakalili sa mga pahibawo sa bulletin board sa barangay hall?

        Di ba ka sama nako nga makatultol lang sa barangay hall kon molukat nag barangay clearance?  O makaila lang sa kapitan kon di makolekta ang basura ug nabara nang kanal?

-o0o-

        Atubangan ning masulub-ong talan-awon, gilusad ang "Gising Barangay Movement (GBM)"  Ang mga tigpasiugda nipasangil nga ang dagkong mga politiko maoy nibuong sa kaligdong sa mga barangay pinaagi sa pagpamugos sa ilang mga itoy sa katungdanan, pagsige og uswag sa piniliay ug paglilong gikan sa kinabag-an sa ilang dagkong gahom ug katungod isip tinuod nga hawod sa mga barangay.

        Si Manny Valdehuesa, ang nasudnong convenor, nitataw nga ang general assembly, nga kinahanglang ipatawag labing menos kaduha matag tuig, maoy angayng manimon sa barangay.  Si Atty. Ed Tamondong, convenor at large, nitataw nga sa barangay lang nga ang katawhan direktang makapanginlabot sa pagduma sa kagamhanan.

-o0o-

        Nanambong sa Kapamilya Media Forum, ang sinemanang tapok sa kamatuoran sa DYAB Abante Bisaya ug Sky Cable sa SM City Cebu matag Biyernes sa buntag, ang mga opisyal ug mga molupyo sa mga barangay nga niasoy sa ilang pait nga kasinatian nga pipila ra sa ilang mga silingan ang nagpakabana, gisalikway ang ilang mga sugyot, gidiktahan sa dagkong politiko ug gipadaplin ang ilang interes ug maoy gipalabi ang dagko o langyawng mga magpapatigayon.

        Ang mga tigpasiugda sa GBM nitambag nila sa paghiusa aron mas lisod silang isalikway ug pagpili sa mas takos ug matinud-anong mga opisyal karong Oktobre 29.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 12, 2007

          NAPUKANG BAYANI

 

          Si Zenaida Montejo, 44, dugay nang buwag sa iyang bana, bag-o lang nabiyuda sa lalaki nga iyang gikaipon ug maoy gisaligan sa iyang tulo ka anak nga makatiwas sa ilang pagtuon, nakumbinser sa iyang ig-agaw nga magkuyog silang manimpad isip mga katabang sa Kuwait aron makaangkon og mas sanag nga ugma.   Nagdungan sila pagpangaplay apan mas una siyang nakalarga.  Gisaaran siya og P30,000 nga binuwan nga suholan busa naibanan og dyutay ang kabug-at sa pagbiya sa iyang mga anak sa ilang kaparyentihan sa Tungkil, Minglanilla.

          Apan dihang didto na sa Kuwait sugod sa Agosto sa niaging tuig, naglisod na paggawas sa bay nga iyang gitrabahoan maong tagsa rang kapada og kuwarta alang sa iyang mga anak.   Ug tungod sa daghang bayranan nga gipahamtang sa placement agency batok niya, P4,000 ray labing dako nga napada.

-o0o-

          Hulyo karong tuiga nga kataposan silang nagkasulti sa iyang mga anak.   Wa katarung pagpasabot nganong wa siyang kapada og kuwarta sa niaging upat na ka buwan.  Ang kabalaka ug kahadlok sa mga anak natinuod dihang may nadawat silang tawag sa teleono niadtong Martes sa kadlawon:   Usa ka Arabo ang nagpahibawo nila nga na-ospital ang ilang inahan sa Saudi Arabia.

          Sa wa pa silang kaluwat og mga pangutana, naputol ang linya.   Nanawag ang samang Arabo human sa pipila ka gutlo ug nihatag nila og sukwahi ug mas makapakugang nga kasayuran:  Patay nang ilang inahan kay naaksidente sa sakyanan.

Way kapahimutangan ang mga anak sa ilang kaguol.   Way nakatubag sa kaliboan ug usa nila ka mga pangutana.  Way katin-awan ang Arabo unsay tinuod nga nahitabo sa ilang inahan.  Ug nganong nabalhin man gikan sa Kuwait nga maoy unang gitrabahoan ngadto sa Saudi nga maoy iyang namatyan?

-o0o-

          Si Debraliz Padogdog, 20, kamaguwangan ni Zenaida, nidangop sa DYAB Abante Bisaya.   Nagpakisayod dayon mi sa OWWA ug DFA nga nipasalig pagtabang pagsusi unsay nahitabo sa OFW.  Miyerkules sa gabii nakadawat silang Debraliz og laing tawag, ning higayona gikan sa Miescor Cargo Center:   Moabot ang patayng lawas sa ilang inahan sa Manila Huwebes sa gabii.  Tungod sa panabang sa OWWA, ilahos paghatod ang patayng lawas sa Sugbo ug moabot Biyernes sa buntag.

          Gipasaligan si Debraliz ni NBI 7 Executive Officer Ernesto Macabare nga libre ang autopsy sa patayng lawas aron mahibaw-an unsay namatyan ni Zenaida.   Apan si OWWA 7 Welfare Officer Rommel Cabillo niingon nga dangtan pag usa ka buwan una mahatag ang mga benepisyo (P200,000 kon na-aksidente, o P120,000 kon lain ang hinungdan sa kamatayon).

-o0o-

          Si Zenaida usa sa giilang bag-ong bayani tungod sa iyang dollar remittances nga nakapalambo sa nasudnong ekonomiya.

          Patay na si Zenaida.   Apan karon pa magsugod og susi ang nagkalainlaing ahensiya sa kagamhanan unsay nahitabo sa iyang panarbaho sa Tungatungang Sidlakan.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com  

Arangkada for October 11, 2007

          PAGBUONG SA KALIGDONG

 

          Kon hangtod karon naglibog ka nganong nikalit lag kaluya ang Visayas Ombudsman pagsusi sa gikuwestiyon nga pagtukod sa CICC ug ubang mga proyekto sa niaging 12^th Asean Summit, human sa morang kilat nilang pagbaraw sa pagbayad sa mga kontraktor sa multi-milyones nga mga transaksiyon sa decorative lampposts ug surveillance cameras, niay mga katin-awan nga lisod lalison:

·         Ang Visayas Ombudsman ubos sa pagduma ni Ombudsman Merceditas Gutierrez;

·         Si Gutierrez tinudlo ni Pres. Arroyo sa DOJ, dayon isip presidential legal counsel niadtong 2004 ug sa Ombudsman niadtong 2005 ug classmate ni First Gentleman Mike Arroyo kauban sila sa Ateneo Law Class 72 Foundation Inc.;

·         Si Mike Arroyo gihulagway nga suod ni GSIS Pres. ug Gen. Manager Winston Garcia; ug

·         Si Winston Garcia manghod ni Gobernador Gwen Garcia.

Mahibung ka pa ba nganong managana paghikap ang

Ombudsman sa mga transaksiyon ni Gobernador Garcia?

-o0o-

          Mosugot ba lang ang ligdong nga mga opisyal ug mga kawani sa Visayas Ombudsman nga maggapos sila sa nangalisbo nga politikanhong mga koneksiyon sa ilang pangu?   Mangiyugpos ba lang sila, ug pasagdan nga mausik ang tanang nangagi nilang maayong mga buhat, atubangan sa sibaw nga pagduda nga maayo lang sila nga moggukod sa gagmayng mga isda?   Apan nga di silang kaugpo kon ang gipasanginlan mao nang gamhanang mga gaway sa Malakanyang?

Duha ka pananglitan:

·         Labihang paspasa sa Visayas Ombudsman nga nakasuspenso sa lokal nga kadagkoan sa DPWH, nga ang uban napugos lang intawon pagpirma sa mga dokumento, human nabisto ang grabeng overpricing sa deco lamps ug surveillance cameras, apan kalit lang silag patara dihang gilambigit na si DPWH Sec. Hermogenes Ebdane; ug

·         Haskang dalia nilang nakasuspenso nilang Lapulapu City Mayor Arturo Radaza, kanhi Mandaue City mayor Teddy Ouano ug mayukmok nilang kaubanan, apan sa usa ka pamilok nilubay dihang si Gobernador Garcia nay gipasanginlan.

-o0o-

          Naluoy ang nagpakabana nga Sugbuanong mga magbubuhis ni Ombudsman Virginia Palanca-Santiago.   Kalit lang siyang nahilom sa mga kaso nga iyang nasugdan human ibasura sa Malakanyang ang iyang aplikasyon alang sa katungdanan nga iya nang gihuptan.   Wa pa bang kadawat sa iyang pagkaparot?  O nalugpitan lang sa sistemang gipamugos ni Gutierrez nga bisan ang labing gagmayng mga kaso dinhi kinahanglang moagi na sa ulohang buhatan?

          Dihang gikaintapan ang Visayas Ombudsman niadto nga multicab ray bugti sa mga kaso, si Santiago ug ang ubang ligdong nga mga imbestigador maoy nanalipod sa kaligdong sa buhatan.   Pasagdan ba lang ni Santiago nga pakauwawan na sab sila?

          Sa kinatibuk-an niyang pangalagad, si Santiago gipasidunggan sa iyang katakos ug kakugi.   Di siya mabasol kon bisan hinog nang pangedaron nangambisyon gihapon sa mas taas nga katungdanan.  Apan lisod tuohan nga magpabilin si Santiago sa buhatan nga mobuong sa kadungganan nga iyang gihagoan pagpabarug.   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 10, 2007

          ALAS KAMUNGGAY

 

          Atubangan sa multi-milyones pesos nga kampanya sa propaganda pinaagi sa radyo, telebisyon ug mga pamantalaan sa nagkalainlaing food supplements nga pulos nangangkon nga makaayo sila sa tanang sakit, gikan sa makahasol nga mga hubag ngadto sa makamatay nga kanser, bisan kon ang ilang lisensiya gikan sa Bureau of Food and Drugs (BFAD nagdili nila pagwara-wara og bisan unsang "therapeutic claims," di ikahibung nga matabonan ang kabos nga kamunggay.

          Atubangan sa pangangkon nga hingpit nga naayo sa ilang mga sakit ang nagpailang mga masakiton, kansang kaligdong gikuwestiyon sa mga nagduda nga igo lang silang nailad o nabayran gyod aron motabang sa pagpangilad, kansang pangangkon di sab matino tungod sa kapakyas sa mga kompaniya paghatag og mga dokumento ngadto sa BFAD pagmatuod sa ilang mga sakit ug "pagkaayo," ang yano nga kamunggay way laing kapaingnan kon dili ang mingaw nga suok sa daplin.

-o0o-

          Apan ang kamunggay dunay alas.   Ang iyang kinakusgan nga tigpaluyo mao ang Department of Science and Technology (DOST), kansang pasiunang pagtuon nakamatuod nga ang kamunggay tinuod nga milagrusong utanon ug nga gawas sa iyang mga dahon makaayo sab sa nagkalainlaing mga sakit ang iyang buwak, liso, panit ug punoan.   Kon itandi sa ubang food supplements kansang pangangkon wa dasoni sa bisan unsang independenteng mga pagtuon, ang katuohang endorsements gikan sa DOST ug ubang tinuorayng mga eksperto sa tambal makahimo na unta sa kamunggay nga numero unong tambal ug pagkaon sa nasud.

          Maong lisod sabton nganong hangtod karon, pila na ka dekada human unang nakaplagan ang iyang "milagro," ang kamunggay mas nailhan man lang gihapon sa kalapad sa iyang dahon nga mopilit sa ngipon kon mataligam-an kay sa kadako sa iyang matabang pagpalig-on sa pagpabaskog sa kasingkasing ug kidney, pagpadaghan sa gatas sa inahan, pagpatang-on sa dugo ug pag-alim sa mga samad ug pagpahamis sa kutis.

          Tinuod gyod tingali nga ang kataposan natong makit-an mao ang grasya sa atong kaugalingong nataran.

-o0o-

          Way sukaranan ang kahadlok nga karong nabanhaw nang nasudnong atensiyon sa kamunggay, magnihit nang suplay ug molayat nang presyo ini.   Di mahitabong mokalit lag kapuo ang mga punoan sa kamunggay nga motubo bisan sa labing pansil nga yuta ug molabong bisan sa naglingiting nga ting-init ug sa nangamig nga tinguwan.

          Bisan pag sama sa naandan mokabayo ang mga magpapatigayon pagbubo og dakong puhonan ug maglumba paghimo og tsa, pulbos, tabletas, kapsula, haplas, o lana gikan sa kamunggay, di kahikawan ang labing kabos nga kinabag-an pagpananom og kamunggay.   Ug bisan bahaan nang merkado sa mga produkto sa kamunggay, ang kadaghan sa kumpetinsiya maoy motino nga makiangayon ang presyo ug makaayo ang mga produkto sa mga konsumidor, sukwahi sa mapahimuslanong mga magpapatigayon nga ang tuyo panguwarta di pagtabang.   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com