Arangkada of Leo Lastimosa for December 26, 2007

          DUGUONG PASKO

 

          Pagbaktas nako paingon sa akong gialagaran nga sibyaanan sa buntag sa pasko, labihang hawana sa kadalanan gikan sa nawatas-watas nga mga papel.   Lahi sa nangaging katuigan nga naputos ang tibuok agianan sa naandang mga salin sa pabuto sa pagsugat sa pasko.  Maong gaan ang akong buot nga nitambong sa trabaho.

          Sayo kong nakatug sa gabii sa pasko.  Gawas lang sa pipila ka gutlo nga pagkapugwat sa mga pabuto sa among kasilinganan dayong tungang gabii, nilahos ang akong paghinanok hangtod sa naandan nakong takna sa pagmata sa kadlawon.  Ang akong asawa nga nagmata pa sa pagsulbong sa sipa ug mabulukong mga pabuto niasoy nako nga dali rang nahuman ang mga pabuto karong paskoha.

-o0o-

          Wa na ko makugang sa pagtaho ni Dave Tumulak, Radyo Patrol 22 sa DYAB Abante Bisaya, nga wa rang kaabot og 20 ang mga nasamdan sa pabuto nga nasud sa Cebu City Medical Center, Vicente Sotto Memorial Medical Center ug ubang publiko ug pribadong mga tambalanan sa Sugbo.

          Dako ning tidlom sa dul-an sa gatos nga mga nabuthan sa nangaging mga pasko.   Kasagaran sa mga nahinabi ni Dave nitug-an nga wa na sila magpabuto tungod sa kahadlok nga di luwas ang mga pabuto ug tungod sa kakuwang sa kuwarta.   Hinaot nga tinuod na silang nakamatngon nga ang mga pabuto gawas nga makapahimutang sa kakuyaw sa mga kinabuhi ug kabtangan pag-usik-usik pa gyod sa hinagoan nilang kuwarta.

          Apan ang tinuod nga pagsuway masaksihan sunod semana atol sa atong pagsugat sa bag-ong tuig.

-o0o-

          Samtang nitidlom ang gidaghanon sa mga nabuthan, nisulbong pag-ayo ang mga biktima nga nadunggaban.   Kasagaran nila managhigala pa dihang nagsugod og inom apan wa na magkasinabtanay ni mag-ilhanay dihang nalumos nang ilang mga utok sa alcohol.

          Nidaghan sang mga napusilan.  Samtang usa na lay naigo sa saag nga bala, duha ang napusilan sa mga insidente nga gidudahang naglambigit na sab sa gangs ug fraternities ug laing usa napagan sa naginukdanay nga mga nagkaaway.   Kinsay nag-ingon nga malampuson ang kampanya sa kagamhanan batok sa laag nga mga armas?

-o0o-

          Apan ang labing dakong sagpa sa pagsugat sa pasko dinhi sa Sugbo mao ang pinusilay sa duha ka polis nga nisangpot sa pagkamatay sa usa nila.   Samtang ang usa nila makapanalipod sa iyang kaugalingon nga igo lang nitubag sa alarma, ang namatay nga polis maoy gipasanginlan nga naghubug-hubog, nagwara-wara sa iyang armas, nanghasi sa mga sibilyan sa Rivaridge, Tisa, Dakbayan sa Sugbo ug nibihag og barbecue vendor.

          Ang pagtabon sa buka sa mga armas sa kapolisan, samtang maisip nga malampuson sa kinatibuk-an, di garantiya nga luwas ang katawhan gikan mga polis nga nakalimot nga silay tigpatuman sa balaod ug tigpanalipod ug dili tighasi sa inosente nga mga sibilyan.   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 24, 2007

              KATUNGOD PAGPAKISAYOD

 

        Ang katungod pagpakisayod maoy usa sa lig-on nga mga haligi sa demokrasya.  Kon di ni gamiton sa katawhan, sama rang ilang gitugotan ang pangabuso ug pagpangawat sa mga opisyal sa kagamhanan.  Kon yatakan ni sa nagkalainlaing mga buhatan sa kagamhanan, mahikawan ang katawhan sa iyang labing mahinungdanong mithi isip Haring Lungsod----tinubdan sa gahom ug tinuod nga hawod ug agawon, bisan sa labing dagkong mga opisyal sa kagamhanan.

Ang bisan unsa kagamay nga tilimad-on sa pagpangiyugpos ug pagpabaya sa katawhan sa ilang katungod pagpakisayod angay dayong tul-iron.  Ang bisan unsang pagsuway ni bisan kinsang lokal ug nasudnong opisyal sa kagamhanan pagpig-ot sa katungod sa publiko pagpakisayod angay dayong buyagon.  Kay kon dili, mamatay ang demokrasya.

-o0o-

Abunda ang atong mga lagda sa pagduma sa nagkalainlaing mga transaksiyon sa kagamhanan.  Ang mga lagda, nga ang labing uwahi mao ang Government Procurement Act, pulos gitumong pagtino nga di maalkanse ang mga magbubuhis, nga sa tanang transaksiyon maila ang barato ug labing maayo nga produkto o serbisyo.

Apan ang mga lagda mapatuman lang kon himuon sa hingtungdang mga ahensiya sa kagamhanan ang ilang mga gimbuhaton.  Kon sa subasta pa lang daan, nagkonsabo nang tigpatuman nga buhatan ug ang mga kontraktor, mameligro nang interes sa publiko.   Kon sa pagpatuman sa proyekto molingiw ang tanang hingtungdan aron makalusot ang mga panglaktod ug kon hasta sa pagsubli sa proyekto magpatara lang mga auditor ug mga imbestigador, mapilde na gyong mga magbubuhis.

-o0o-

Maong mahinungdanon kaayo ang pagpatigbabaw sa katungod sa katawhan pagpakisayod.  Ang ila rang pagkuti-kuti maoy makapabisto sa pagsabotahe sa subasta, sama sa taphaw nga terms of reference, o pagsabot nang daan sa mga kontraktor kinsay padag-on.

Ang ila ra sang pagpakabana maoy makapakinto sa mga tigpatuman sa proyekto sa di paglasaw sa semento o pagnipis sa kabilya, sukwahi sa napirmahang kontrata, aron lang pagbawi sa komisyon nga gihatag sa kontraktor ngadto sa mga opisyal sa kagamhanan.

-o0o-

Ang pag-insistir sa mga magbubuhis sa ilang katungod pagpakisayod mao say makapaisog sa mga ahensiya nga gitahasan pagsubli sa tanang mga transaksiyon sa kagamhanan.  Ang makanunayong pagbantay sa katawhan mas gamhanan pa kay sa bisan unsang panghaylo ug panghudlat sa kurakot nga mga opisyal nga di ganahang masakpan ang ilang mga palusot.

Maong ang katawhan angayng mobarug ug mangisog pagsupak sa bisan unsang maniobra pagpug-ok sa ilang katungod pagpakisayod.  Ang mga opisyal sa kagamhanan, bisan unsa sila kahubog sa gahom karon, angayng pahinumdoman nga, sa gusto nila ug sa dili, bisan unsa nila kamaayong manghaylo ug manghudlat ug motago og mga binuang, ang katungod sa pagpakisayod lang gihapoy modaog.  Bisan unsa kalangay ug katungason ang pakigbisog alang sa kaligdong.      Ug moabot ra gihapong adlaw sa panudya.  [30]   leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 25, 2007

       TAPOK SA PASKO

 

       Pipila ka pasko nang nilabay, nagpasiugda mig party.  Pasalamat sa tanang nakatampo sa malampuson kaayong kalihokan sa among sibyaanan.  Gidapit namo ang tanang nahinumdoman namo nga nakatabang.

        Isip palahi, usa ka Internet café ang among gipili nga himoan sa party.  Kay usa sa kauban namong tigpasiugda maoy tagduma sa café.  Gawas pa, nipasalig siyang mahimong masalida ang among kalihokan alang sa ubang wa katambong sa kalihokan pinaagi sa webcam.

        Kay feeling high-tech man mi, palahi sab ang among mga imbitasyon.  Way papelay, gipaagi lang sa email, chat ug text.  Bisan klarong nabag-ohan, nisanong ang among mga gidapit, nga naglakip sa pipila ka dagkong opisyal sa kagamhanan.

-o0o-

        Sa di pa ko malimot, sultihan diay tika nga pulos mi laki ang mga tigpasiugda.  Among kaubanang babaye nitanyag unta nga maoy moandam sa pagkaon ug ubang gikinahanglan, apan puno sa garbo nga amo silang gibalibaran ug gipasaligan nga ang bugtong nilang himuon mao rang pagtambong ug pagtagamtam sa among giandam nga panihapon.

        Sayong nangabot ang mga bisita.  Diha pa ming kabantay nga ang among giandam mao rang inasal ug puso.  Wa mi plato ni kutsara ug tinidor.  Wa sab mi mainom.  Wa gani mi kutsilyo nga ihiwa sa inasal ug sa puso.

        Hilaw ang among mga dagway nga nilingaw sa mga bisita og istorya samtang nagkarakara ang among kaubanan pagpamalit og paper plates ug plastik nga kutsara ug tinidor.  Ang softdrinks ug kape na lang sa café maoy among giuna pag-apud-apod.

-o0o-

        Bisan sa kamasinabuton sa among mga bisita, naikog lang gud tingali tong uban pagpanaway sa among pagtuga-tuga, nahugno mi nga ang bag-ong mga teknolohiya nga among gisaligan pag-ayo pagpasiugda sa party way gikatabang sa among kaapiki.

        Kon maka-order ka nag mga libro ug bisan pagkaon sa Internet, nganong di pa man tang ka-download og kutsilyo para sa inasal?  Nganong di pa man mataoran og gripo ang PC alang sa red wine nga kaablihan pinaagi sa credit card?  Nakaseguro hinuon kong di unta mi mabulilyaso kon naka-download pa untag giya unsay mga andumon alang sa party.

-o0o-

        Niadtong Sabado ug Dominggo, nagpasiugda na sab mig party alang sa tanang kawani sa sibyaanan.  Salamat sa among kasinatian, wa nay nagpatuga-tuga pagpasiugda.  Gisabot na lang namong tanang makahigayon pagtambong sa pagda sa ilang kaugalingong pagkaon ug mainom.  Nag-amut-amot sab mig ipalit og mga plato, kutsara, tinidor ug uling para sugbaan.

        Malipayon kong motaho ninyo nga, bisan way webcams ni Internet connection sa beach resort nga among giabangan, malampuson ang kalihokan.  Bisan analog rang among tape recorder nga among gigamit, nakahimo na mig usa ka oras nga yearender.  Di hinuon kong kaseguro di ba kalusot sa Internet ang pipila sa mga hulagway sa low-tech namong tapok sa pasko.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 23, 2007

                   ILANG PASKO

 

          Haskang taasa sa pila shopping mall nga akong gipalitan. Nagkaduol ang pasko, nagkadaghan sang mga mamalitay nga wa pa gyod mahuman sa ilang pangompra. Kon unsa kahuot ang nanggawas nga mga sakyanan sa kadalanan, mao sab kalisod lutsan sa sud sa nagkalainlaing mga tindahan.

          Di na hinuon daghan ang mga gipamalit sa mga konsumidor nga naglinya aron pagbayad. Hagbay rang nahatag ang bonus sa kasagaran sa mga kompaniya. Mahimong nahuman nang pagpamalit sa mga pinaskohan sa ilang mga paryente ug kahigalaan. Ug igo na lang gitiwas pagpalit ang pipila nga nakalimtan. O tingali ang pipila nila karon pa makatigom og igong kantidad pagpamalit sa mga andamon alang sa pasko.

               -o0o-

          Akong gipili ang cashier nga labing mubo og linya. Nahibung ko nganong ang mga konsumidor nga nag-una nako nipili man sa mas taas nga mga linya. Sa wa pa hingpit motuybo ang akong kaluoy nila, mas una kong nagmahay nganong wa magtagad pagtan-aw unsay nahitabo sa unahan sa linyang akong giapilan.

          Ang among kahera labihan kamapahiyumon. Maya ang iyang panagway nga mohangop sa pumapalit sa di pa kuwentahon pilay ilang bayranan ug makigsulti na sab siya nila sa di pa manukli.

          Di ang iyang maayong batasan ang nakahasol nako. Kon dili ang iyang kahinay pag-atiman sa mga pumapalit. Samtang nakaseguro kong tam-is kaayo siyang motimbaya og "Merry Christmas," dugay kaayong makalihok ang kanunay lang maungot namong linya.

               -o0o-

          Wa katabang sa among kawsa nga wa siyay bagger. Human siya manukli, siya ra say moputos sa mga pinalit. Nagkuwang bang mga kawani? O tihik lang ang management? O daghan lang ang nipalta? O mas daghan lang gyong shoppers maong gipasagdan ang among kahera nga siya rang usa?

          Ang ubang kahera, gawas nga mas paspas, duna pa gyoy pares nga bagger. Apan mug-ot ang ilang mga dagway. Kon ikay pumapalit, unsay imong palabihon: Ang kahera nga mapahiyumon apan langayan; o ang paspas apan di kamaong motimbaya?

               -o0o-

          Kon napuno sa diwa sa pasko ang imong kasingkasing, makapasaylo ka sa kalangay. Apan kon sama ka nako nga napasaran na sa paniudto, tingali palabihon sab nimong nagmug-ot.

          Dihang ako nang turno ang pagbayad, nawa sa tam-is nga pahiyom sa kahera ang tanan nakong kahimangod. Hastang akong gutom. Salamat sa iyang pagtimbaya nako, nakaamgo ko sa kaabunda sa akong nadawat nga mga grasya. Labi na dihang nakakita sa mga bata ug ilang mga ginikanan sa gawas sa mall nga nanaygon. Sa kaluya sa ilang bayhon, klarong wa pay paniudto. Ug sa kabugnaw sa reaksiyon sa mga pumapalit sa ilang panaygon, dako ang kahigayonan nga, sama sa ubang mga adlaw sa tuig, gutom, mingaw ug masulub-on lang gihapon ang ilang pasko. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 23, 2007

          LUBAD ANG HOUSE     

 

          Ang 72 anyos na nga Armadong Kusog sa Pilipinas maoy usa sa labing nagusbat sa determinadong mga maniobra ni Pres. Arroyo pagpabilin sa gahom.   Si AFP Chief Hermogenes Esperon usa sa mga heneral nga gilambigit Hello Garci tapes sa pagtikas sa piniliay sa Mindanao.  Inay susihon ang nahimo niyang posibleng kalapasan sa balaod gidudahan nga ang iyang dakong papel sa piniliay maoy usa sa mga hinungdan nganong gitudlo siya sa mapasalamatong Arroyo sa labing taas nga katungdanan sa military.

          Ang pamunoan ni Esperon wa kaiban sa diskontento sa batan-ong mga opisyal sa militar nga daan nang nagprotesta sa nangaging mga liderato nga gilambigit sa minilyon ka pesos nga mga kahiwian.   Apan ang iyang lunod-patay nga pagpaluyo ni Arroyo maoy usa sa nakabaraw sa mga pagsuway pagsakmit sa kagamhanan.

-o0o-

          Nakugang ang tanang hingtungdan sa talagsaong salida sa mga kongresista sa pagtuki sa gisugyot nga nasudnong budget alang sa 2008:   Gawas nga paspas nilang napasar ang P1.2 trilyones nga budget, gilaslasan nila og P17 bilyones ang gahin sa Malakanyang pagbayad sa langyawng utang ug gibalhin ngadto sa mas dinaliang mga panginahanglan.

          Ang progresibong lakang sa mga kongresista, nga nisunod sa maisugong pagsaway ni Kongresista Edcel Lagman sa way paghunahuna nga paggahin sa labing dakong pahat sa budget alang sa langyawng utang, nakapauwaw sa mga senador.   Kinsa nagdumili pag-iban sa gahin sa debt servicing bisan sa dakong pagtidlom sa dolyar atubangan sa peso.

          Apan wa pa gani matapos ang tuig, nitumaw ang tinuod nga bulok sa House.   Human nipasidaan og veto si Arroyo, nilubad ang mga kongresista ug nideklarar sa ilang bag-ong tinguha pagpasar sa budget nga labing madawat sa Malakanyang.

-o0o-

          Taphaw ang panalipod ni House Speaker de Venecia sa eskandaluso niyang paghatag og P200,000 nga Christmas bonus alang sa matag usa sa 241 ka mga kongresista.   Ang pagpatin-aw nga ang dakong bonus alang diay sa mga kawani sa House maoy pag-insulto sa kaligdong sa nasud ug sa katawhan.

          Kon tinuod nga alang ni Juan ang bonus, nganong didto man niya ihatag ni Pedro?   Gawas pa, wa mabantog ang mga kongresista sa kaandam pagpakigsawo sa ubang mga tawo sa kuwartang nasud na sa ilang mga bolsa.

-o0o-

          Ang nahiagoman sa magpapatigayong si Benson Chua sa mga ahente sa NBI nga iyang gipasanginlang nikulata ug niposas niya sa ganghaan sa bay nga iyang giabangan sa Sto. Niño Village sa Banilad, Dakbayan sa Sugbo, makapakugang tungod sa labihang kabangis.   Nakapabanhaw ni sa kahadlok sa ahensiya kansang mga ahente way kukaluoy nga nirakrak sa inosenteng mga kawani sa Plantation Bay nga ilang nasaypang mga durugista.

          Kon ilang napanamastamasan ang usa ka dakong negosyante sama ni Chua, unsaon man pagpanagang sa ordinaryong mga molupyo sa santako sa ahensiyang gitahasan unta pagpanalipod nila?   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 21, 2007

          PORK NI GLO

 

          Ang nabisto nga P30 bilyones nga pork barrel ni Pres. Arroyo nga gisukip sa nasudnong budget alang sa sunod tuig maoy labing uwahing timailhan unsa siya ka-desperada nga magpabilin sa gahom.   O, kon tuohan ang mga pasangil batok niya, unsa siya kahakog pagpaburot sa iyang bolsa.  Kay kon makalusot, ang nagbuntaog nga pundo mahimo niyang gastuhon sa bisan unsang katuyoan, sa way pagpakita og mga resibo ni pagsumiter og mga dokumento ngadto sa Commission on Audit (COA).

          May sukaranan ang kahadlok nga ang P30 bilyones gamiton pagpug-ok inay pagpalambo sa katawhan.   Ang P200 milyones nga tinuig nga pork barrel sa matag senador ug ang P70 milyones sa matag kongresista, nga gidudahang tinubdan sa minilyon ka pesos nga komisyon sa mga proyekto nga ilang pasiugdahan, wa ra sa kumingking sa labing tambok sa tanang pork nga gilaming ni Arroyo.

-o0o-

          Salamat sa dunot nga panig-ingnan ni Arroyo, natakdan na ang kinatibuk-an sa burukrasya.   Ang iyang way pupanagana nga paggamit sa atong mga buhis sa bisan unsang katuyoan nakapadasig sa mga haligi sa iyang gabinete, ubang mga ahensiya, mga lalawigan, mga dakbayan ug kabarangayan sa pagtiti sab sa tanang kahigayonan nga mabolsa ang kabahin kon di man ang kinatibuk-an nga gahin alang sa tinarung untang mga proyekto.

          Tukma ang paniid sa atong katiguwangan nga ang labing dakong kalainan sa pangurakot sa diktadurang Marcos ug sa mga lider nga nisunod niya mao nga sa panahong Marcos natingob ang kawat sa Malakanyang apan dihang nalibkas nang balaod militar nikatay nang kagaw sa mga kiriwan ngadto sa labing ubos nga mga buhatan sa labing hilit nga kabarangayan.

          Apan may sukaranan sang lab-as nga pasidaan:   Nga kon way makabaraw ni Arroyo, ang mahibilin alang sa gagmayng mga politiko mao na lang ang mamisik sa higante niyang baling sa palasyo.

-o0o-

          Makalahutay bang oposisyon nga mga senador pagbabag sa gisugyot nga P1.2 trilyones nga budget sa 2008 hangtod nga matangtang nang makalilisang nga pork barrel ni Arroyo?   Palabihon bang Senate President Manny Villar ang sayo nga pagpasar sa nasudnong budget bisan sa nabantang nga naghitinghiting nga tambok sa pagpahimus?

          Nakapasamot sa eskandalo sa pork barrel ni Arroyo mao ang pasalig sa Malakanyang nga ma-balanse nang budget sa di pa siya mokanaog sa 2010.   Aron pagkab-ot ini, angay untang laslasan ang gasto sa kagamhanan, labi nang pork barrel ug ubang pagwaldas-waldas.  Apan di makatugot si Arroyo ug iyang mga alyado nga maibanan ang ilang sibot.

Maong sa lakang nga lisod hitupngan ang kapintas gilaslasan ni Arroyo ang daginuton nang daan nga gahin alang sa batakang mga panginahanglan sa kinabag-an sa katawhan.   Nga naatol lang nga mao say nagtukaw ug nagpadusingot sa mga buhis nga ilang gitabangan ug giilogan sa paggasto.  [30]   leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 20, 2007

          PASKO SA PABUROT

 

          Ang pasko, sama sa naandan, gigamit sa mga politiko pagpaburot sa ilang bolsa.   Human sa tibuok tuig nga pagpahimus sa ilang katungdanan, ang pasko gihimong kahimanan pagtulis sa katawhan sa atubangan.  Gikabay-an nilang sumad sa pagpakatawo sa atong Manunubos aron pagtilok sa bisan unsang nahibilin sa panudlanan nga hagbay ra nilang gihukhokan.

          Ang pahibawo ni Pres. Arroyo nga ang matag kawani sa nasudnong kagamhanan makadawat og P10,000 nga Christmas bonus nahimong pabilo sa hangol nga mga politiko paghimong mas sanag ug sadya sa ilang pasko.   Ginamit ang buhis nga siningtan sa labing kabos nga kinabag-an.  Ang pasko, sa makausa pa, nahimo na sang kahigayonan pagpasundayag sa ilang way kinutobang pakauwaw ug way kukaikog nga papating.

-o0o-

          Ang labing baga nilang tanan, nakatag-an mo, mao gihapon ang mga kongresista.   Matag usa nila nakadawat nag P200,000 nga ilang mabawon sa ilang tagsa-tagsa ka distrito.  P48 milyones ang gihulbot sa namiyahok na natong panudlanan aron pagtagbaw sa tanang 240 ka kongresista.

          Bahala na kon way igong gahin alang sa atong mga tambalanan, bahala na kon way bisan usa ka mumho na lang nga pagkaon ang gipanggutom natong katawhan pagsugat sa pasko ug bag-ong tuig, ug bahala na kon naggapos sa kaburong ang kinabag-an sa atong kabataan tungod sa kakuwang sa mga eskuylahan.

          Ang mahinungdanon mao nga mapadayon ang nangalisbong bisyo pagbusdik sa mga kongresista matag tapos sa tuig.   Ang mahinungdanon mao nga mapalig-on ni House Speaker Jose de Venecia nga magpabilin sa gahom human pasidan-i nga kutob lang sa kataposan ning tuiga ang lugway nga di siya hilabtan sa katungdanan.

-o0o-

          Di hinuon monopoliya sa mga kongresista ang pagpahimus.   Ang mga magbabalaod sa mga lalawigan, dakbayan, kalungsoran ug kabarangayan nakakat-on na sab.  Mga konsehal sa usa ka habagatang lungsod sa Sugbo gipasanginlang nihatag sa ilang kaugalingon og tag-P40,000 matag usa.

          Ang mga politiko nahibawo na nga ang gidak-on sa ilang bonus mag-agad sa gidak-on sa mahibilin sa ilang pundo.   Maong may sukaranan ang mga pasangil nga giluok ang mga proyekto pagtubag sa labing batakang panginahanglan sa katawhan aron nga mas daghan ang mahibilin nga ilang bahin-bahinon sa pasko.

-o0o-

          Samtang sakay kaayo sila sa kasadya sa pasko, ang mga politiko way pupanaganang nisalikway sa pipila sa mga mithi sa pasko----ang paghinatagay ug pakigsawo sa labing kabos sa katawhan.   Di lang atol sa pasko.  Kon dili sa tibuok gyong tuig.

          Ang labing timawa nga hut-ong sa atong katawhan, nga mao untay labing nagkinahanglan og gasa paghaw-as nila gikan sa lang-og nga nahimutangan, mao na hinuoy gihimong gatasan sa mga politiko.   Nga nakapatuyang sa pagpanamastamas nila sud na sa kapid-an ka katuigan.  Bisan pa sa panahon sa ilang katiguwangan.  

Nga, sama nila karon, nagpatara ug niluom lang.  [30]   leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada of Leo Lastimosa for December 19, 2007

          TINUOD NGA ALAS

 

          Ug nidaog ang kutas nga pakigbisog sa mga mag-uuma sa Sumilao, Bukidnon.   Sa kataposan, makuha na pagbalik ang umahan nga dugay nang gihikaw gikan nila pabor sa industriya.  Salamat sa ilang maisugong lahutay, motuyhakaw pagbalik ang himatyon nang paglaom sa kahigayonan nga mapatuman ang matinud-anong kausaban sa yuta.

          Inay maluya, mongaab, moyaka sa yuta ug magmahay sa ilang gidangatan, ang mga mag-uuma nibarug alang sa ilang katungod.   Gipakita ang tanang hingtungdan nga di sila magpakahilom ug mangiyugpos lang atubangan sa dakong inhustisya nga ilang nahiagoman.  Naghiusa ug nagpakabana pagkuha sa ilang makiangayong bahin sa balaod.

          Hinaot nga mahimo silang panig-ingnan sa ubang mga hut-ong nga samang gilupigan ug, sama sa mga mag-uuma, may katakos paghaw-as sa ilang kaugalingon.

-o0o-

          Apan kinahanglan ba sab nga mobaktas og 1,700 kilometros ang ubang mga biktima?   Kinahanglan ba una silang mopabantang sa init ug uwan sud sa duha ka buwan?  Kinahanglan ba silang magtolda sa kadalanan ug mamugos pagsud sa Malakanyang una paminawon ang makiangayon nilang mga tinguha?

          Di makapangangkon ang kagamhanan nga nagdugo ang ilang kasingkasing alang sa mga mag-uuma sa Sumilao.   Kon di pa tungod sa ilang pagbudhi, di mapalagpot ang mga biktima gikan sa ilang mga umahan.  Kon di pa tungod sa ilang pagpabaya, di mapasa-pasa ang 144 ka ektaryang luna sa nagkalainlaing mga tag-iya nga way bisan gamayng tinguha pagtuman sa ilang gipasalig nga kalamboan.

          Kay wa nay laing kapaingnan, napugos si Pres. Arroyo pagpakigtagbo sa nangantod nga mga mag-uuma.   Apan inay itugyan nang ilang awhag, igo lang hinuon silang giingnan nga gitugyan niyang ilang kapalaran sa Department of Agrarian Reforms (DAR), ang ahensiya nga maoy nagsubli-subli pagtampok sa ilang bukubuko sa nangaging katuigan.

-o0o-

          Ang pagduko sa DAR ug sa pamunoang Arroyo di hinuon sukaranan nga mag-piyesta nang mga mag-uuma.   Napugos lang ang kagamhanan pagtun pagbalik sa makauuwaw nilang binuang kay wa magsilbi ang ilang panghudlat, panghaylo ug pakauwaw sa mga biktima nga, lahi sa ubang gipangyatakan, wa magpatara lang.

          May uban pang mga mag-uuma nga mas pait ang gidangatan.   Gipalayas sa mga luna nga gitikad sukad pa sa ilang katiguwangan aron lang himuong mga pabrika o kasagbotan nga hapak-hapakan og puthaw nga bola.  Apan lahi sa taga Sumilao, wa kaako pagtiyabaw.   Busa way kahigayonan nga mapaminaw.

-o0o-

          Ang pait nga kamatuoran mao nga ang mga mag-uuma sa Sumilao kabahin lang sa way kinutobang listahan sa mga biktima sa nagbuntaog nga pagpangyatak sa tawhanong mga katungod.   Ang ilang kadaogan tsamba lang kon itandi sa bangis nga pagpitlok ug pagpahilom sa mga kawsa sa kaligdong.

          Apan ang ilang kalamposan di maoy una ni kataposan.   Di sila maoy una ni kataposang hut-ong nga makaamgo nga kon magkahiusa way panaugdaog nga di nila mabatokan ni kausaban nga di makab-ot.  [30]   leo_lastimosa@abs-cbn.com